LÊ KIM CƯỜNG
Trưởng Văn phòng Tạp chí Giáo dục & Xã hội khu vực Bắc Trung bộ
Abstract
This article analyzes the role of Vietnam’s mainstream press in shaping public opinion and protecting the ideological foundation of the Communist Party in the context of digital transformation, social media expansion, and the rapid development of artificial intelligence (AI). Based on the analysis of theoretical foundations, legal documents, and practical activities of the press, particularly in localities such as Thanh Hoa Province, the article clarifies the important role of official journalism in providing accurate information, guiding public opinion, combating false and hostile viewpoints, and strengthening public trust in the Party and the State. The study also identifies major challenges facing the press today, including competition from social media platforms, fake news, copyright infringement, and difficulties in digital transformation. On that basis, several solutions are proposed to enhance the effectiveness of public opinion orientation and the protection of the Party’s ideological foundation in the new era.
Keywords: mainstream press, public opinion orientation, ideological foundation of the Party, digital transformation, social media, artificial intelligence (AI).
1. Đặt vấn đề
Báo chí cách mạng Việt Nam chính thức ra đời ngày 21/6/1925 với sự kiện lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập Báo Thanh Niên, đặt nền móng cho nền báo chí cách mạng Việt Nam. Trải qua một thế kỷ hình thành và phát triển, báo chí cách mạng luôn khẳng định vai trò là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và Nhân dân; là cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân; đồng thời là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Trong mỗi giai đoạn lịch sử, báo chí không chỉ thực hiện nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền mà còn góp phần định hướng dư luận xã hội, tạo sự đồng thuận trong Nhân dân và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, cùng với sự phát triển của internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI), không gian mạng đã trở thành môi trường truyền thông chủ yếu của xã hội. Bên cạnh những cơ hội to lớn trong việc tiếp cận và lan tỏa thông tin, đây cũng là địa bàn để các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị lợi dụng phát tán thông tin sai lệch, xuyên tạc đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác định hướng dư luận xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Vai trò của báo chí chính thống trong định hướng dư luận xã hội hiện nay
Trong bất kỳ giai đoạn phát triển nào của đất nước, dư luận xã hội luôn có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa và các hoạt động xã hội. Dư luận xã hội không chỉ phản ánh tâm tư, nguyện vọng của người dân mà còn tác động đến hiệu quả triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Trong bối cảnh hiện nay, khi mạng xã hội trở thành môi trường giao tiếp phổ biến, việc định hướng dư luận xã hội càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Với chức năng là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội và là diễn đàn của Nhân dân, báo chí chính thống giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính xác, khách quan, góp phần định hướng nhận thức và hành động của xã hội. Đây cũng là điểm khác biệt cơ bản giữa báo chí chính thống với các nền tảng mạng xã hội, nơi mọi cá nhân đều có thể đăng tải thông tin nhưng không phải lúc nào cũng bảo đảm tính chính xác và trách nhiệm pháp lý. Những năm gần đây, vai trò định hướng dư luận của báo chí được thể hiện rõ nét qua nhiều sự kiện chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội quan trọng của đất nước. "Phát huy truyền thống vẻ vang của nền báo chí cách mạng Việt Nam, mỗi cơ quan báo chí và mỗi người làm báo cần tiếp tục nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và năng lực chuyên môn để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới. Chỉ khi giữ vững được vai trò định hướng thông tin, dẫn dắt dư luận và lan tỏa những giá trị tích cực, báo chí chính thống mới thực sự phát huy tốt sứ mệnh của mình trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và góp phần xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng phát triển, giàu mạnh, văn minh và hạnh phúc, thực hiện thắng lợi các mục tiêu mà Đại hội XIII của Đảng đã đề ra (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021)," Đặc biệt, trong giai đoạn phòng, chống dịch COVID-19, báo chí chính thống thực sự trở thành "kênh thông tin tuyến đầu". Hàng nghìn tin, bài, phóng sự, tọa đàm, chương trình truyền hình đã được thực hiện nhằm cung cấp thông tin chính xác về tình hình dịch bệnh, hướng dẫn các biện pháp phòng chống dịch và phản bác những tin đồn thất thiệt liên quan đến vaccine, thuốc điều trị hay các chính sách phòng chống dịch. Thực tiễn cho thấy, ở thời điểm người dân hoang mang trước những luồng thông tin trái chiều trên mạng xã hội, báo chí chính thống đã góp phần quan trọng trong việc ổn định tâm lý xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân.
Tại Thanh Hóa, vai trò của báo chí trong định hướng dư luận cũng được thể hiện rõ thông qua việc đồng hành cùng địa phương trong triển khai các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Những năm gần đây, các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương đã tích cực tuyên truyền về xây dựng nông thôn mới, thu hút đầu tư, phát triển du lịch, chuyển đổi số, cải cách hành chính và công tác an sinh xã hội. Nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo ở cơ sở đã được phát hiện, giới thiệu và lan tỏa, góp phần tạo động lực phát triển cho các địa phương. Đặc biệt, trong quá trình thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, báo chí đã phát huy vai trò cầu nối thông tin giữa chính quyền với người dân. Thông qua các tin, bài phân tích, phỏng vấn chuyên gia và phản ánh thực tiễn cơ sở, báo chí giúp người dân hiểu rõ mục tiêu, ý nghĩa và những lợi ích lâu dài của chủ trương này, từ đó tạo sự đồng thuận trong xã hội. Không chỉ tuyên truyền các chủ trương, chính sách, báo chí còn là diễn đàn để phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Nhiều vấn đề dân sinh bức xúc như ô nhiễm môi trường, an toàn thực phẩm, hàng giả, hàng kém chất lượng, tình trạng vi phạm hành lang giao thông hay những bất cập trong thực hiện chính sách ở cơ sở đã được báo chí phản ánh kịp thời, qua đó giúp các cơ quan chức năng vào cuộc xử lý. Chính chức năng giám sát và phản biện xã hội đã góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của người dân đối với các cơ quan công quyền.
Dưới góc độ của người làm báo, có thể nhận thấy rằng công tác định hướng dư luận hiện nay không còn đơn thuần là việc đưa thông tin lên mặt báo như trước đây. Mỗi sự kiện, mỗi vấn đề xã hội đều diễn ra trong môi trường truyền thông đa nền tảng, nơi thông tin được lan truyền với tốc độ rất nhanh. Nếu báo chí chậm cung cấp thông tin hoặc thiếu những phân tích chuyên sâu, khoảng trống thông tin rất dễ bị lấp đầy bởi tin đồn, suy diễn hoặc những luận điệu sai lệch. Chính vì vậy, vai trò của báo chí hiện nay không chỉ dừng lại ở việc đưa tin nhanh mà còn phải đưa tin đúng, trúng và có định hướng. Người làm báo không chỉ là người truyền tải thông tin mà còn phải là người kiểm chứng, sàng lọc và giúp công chúng tiếp cận bản chất của vấn đề. Trong nhiều trường hợp, một bài viết có tính phân tích, lý giải sâu sắc sẽ có giá trị hơn rất nhiều so với việc chỉ đơn thuần đưa tin về một sự kiện. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phát triển, nhiều nội dung giả mạo hình ảnh, âm thanh và video có thể được tạo ra với mức độ tinh vi cao. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với báo chí chính thống trong việc nâng cao chất lượng kiểm chứng thông tin, giữ vững tính chính xác và trách nhiệm nghề nghiệp. Càng trong môi trường thông tin phức tạp, vai trò của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng bởi đây là nguồn thông tin có độ tin cậy cao, được kiểm chứng và chịu trách nhiệm trước pháp luật cũng như trước công chúng. Có thể khẳng định rằng, trong bối cảnh hiện nay, báo chí chính thống không chỉ là công cụ truyền tải thông tin mà còn là lực lượng quan trọng góp phần định hướng dư luận xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo sự đồng thuận trong xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, đồng thời cũng là trách nhiệm nghề nghiệp của mỗi cơ quan báo chí và mỗi người làm báo trong thời đại số.
2.2. Vai trò của báo chí chính thống trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình hiện nay không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan tuyên giáo, lực lượng chức năng hay đội ngũ cán bộ làm công tác lý luận mà còn là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị, trong đó báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây cũng là yêu cầu được nhấn mạnh trong “Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2018)”. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành môi trường truyền thông chủ yếu của xã hội. Đây vừa là cơ hội để lan tỏa những thông tin tích cực, vừa là địa bàn mà các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị và các đối tượng xấu lợi dụng để phát tán thông tin sai lệch, xuyên tạc đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của mạng xã hội, các hình thức chống phá trên lĩnh vực tư tưởng ngày càng tinh vi hơn. Nếu như trước đây các luận điệu xuyên tạc thường xuất hiện trên các trang web phản động thì hiện nay chúng được lồng ghép dưới dạng các bài viết, video, hình ảnh hoặc các bình luận mang tính dẫn dắt dư luận trên Facebook, YouTube, TikTok và nhiều nền tảng khác. Đáng chú ý, sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) đã tạo điều kiện cho việc sản xuất các nội dung giả mạo với độ chân thực rất cao, gây khó khăn cho người dân trong việc nhận diện thật - giả.Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc khi mới xuất hiện trên không gian mạng thường đi kèm với những thông tin chưa được kiểm chứng hoặc bị bóp méo bản chất. Nếu không được định hướng kịp thời, những thông tin này rất dễ tạo ra tâm lý hoài nghi, bức xúc hoặc nhận thức sai lệch trong một bộ phận người dân. Đây chính là lý do báo chí chính thống tiếp tục khẳng định vai trò là nguồn thông tin chính xác, khách quan và đáng tin cậy để định hướng dư luận xã hội. Trong quá trình tác nghiệp, người làm báo thường xuyên chứng kiến sự khác biệt rất lớn giữa thông tin trên mạng xã hội và thực tế tại hiện trường. Không ít vụ việc khi được chia sẻ trên mạng xã hội đã nhanh chóng thu hút hàng chục nghìn lượt bình luận, nhưng khi các cơ quan báo chí vào cuộc xác minh thì bản chất sự việc hoàn toàn khác. Điều đó cho thấy, trong thời đại bùng nổ thông tin, vai trò của báo chí không chỉ là người đưa tin mà còn là người kiểm chứng, xác thực và làm sáng tỏ sự thật.
Tại Thanh Hóa, thời gian qua báo chí đã phát huy hiệu quả vai trò định hướng thông tin trước nhiều vấn đề được dư luận quan tâm. Từ công tác sắp xếp đơn vị hành chính, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm, đến các vấn đề liên quan đến môi trường, an toàn thực phẩm, giáo dục, y tế hay phòng chống thiên tai, các cơ quan báo chí đã kịp thời cung cấp thông tin chính thống, giúp người dân hiểu đúng bản chất sự việc. Qua đó hạn chế những suy diễn thiếu căn cứ và tạo sự đồng thuận trong xã hội. Đặc biệt, trong những vụ việc liên quan đến hàng giả, thực phẩm không rõ nguồn gốc, vi phạm trong hoạt động kinh doanh hoặc các hành vi ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, báo chí không chỉ phản ánh hiện trạng mà còn góp phần nâng cao nhận thức của người dân, tạo áp lực xã hội tích cực để các cơ quan chức năng xử lý vi phạm. Đây cũng là một hình thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng thông qua việc củng cố niềm tin của Nhân dân đối với sự lãnh đạo, quản lý của các cơ quan nhà nước. Một trong những nhiệm vụ quan trọng của báo chí hiện nay là đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Tuy nhiên, việc phản bác không nên chỉ dừng lại ở việc phủ nhận hay bác bỏ thông tin sai lệch mà quan trọng hơn là cung cấp những luận cứ khoa học, những dẫn chứng thực tiễn và những thông tin xác thực để thuyết phục công chúng. Sự thật luôn có sức mạnh lớn nhất. Khi người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin, họ sẽ có khả năng tự nhận diện những luận điệu xuyên tạc và những thông tin thiếu khách quan. Trong cuộc đấu tranh này, báo chí cần phát huy lợi thế của các loại hình truyền thông hiện đại. Nếu như trước đây các bài viết lý luận chủ yếu xuất hiện trên báo in thì hiện nay cần được chuyển tải bằng nhiều hình thức đa phương tiện như video, infographic, podcast, tọa đàm trực tuyến hay các sản phẩm truyền thông số phù hợp với xu hướng tiếp nhận thông tin của công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Muốn bảo vệ nền tảng tư tưởng hiệu quả thì thông tin chính thống phải đến được với người dân nhanh hơn, hấp dẫn hơn và dễ tiếp cận hơn.
Bên cạnh đó, mỗi nhà báo cần không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn và kỹ năng tác nghiệp trong môi trường số. Trong điều kiện thông tin lan truyền theo từng giây, áp lực về tốc độ là rất lớn, nhưng tốc độ không thể đánh đổi bằng sự thiếu chính xác. Uy tín của báo chí chính thống được xây dựng từ sự thật, từ trách nhiệm nghề nghiệp và từ niềm tin của công chúng. Đây cũng chính là giá trị cốt lõi tạo nên sức mạnh của báo chí cách mạng Việt Nam suốt một thế kỷ qua. Nhìn từ thực tiễn hiện nay có thể khẳng định rằng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là yêu cầu khách quan đối với hoạt động báo chí. Trong bối cảnh các thế lực thù địch liên tục thay đổi phương thức chống phá, báo chí chính thống càng phải phát huy vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng, chủ động cung cấp thông tin, định hướng dư luận, lan tỏa những giá trị tích cực và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa. Đó không chỉ là trách nhiệm nghề nghiệp của người làm báo mà còn là sứ mệnh chính trị của báo chí cách mạng Việt Nam trong thời kỳ mới.
2.3. Những thách thức đặt ra đối với báo chí chính thống trong thời đại số
2.3.1. Áp lực cạnh tranh thông tin từ mạng xã hộiBên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động báo chí hiện nay đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức chưa từng có. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số và các nền tảng mạng xã hội đang làm thay đổi mạnh mẽ môi trường truyền thông, đặt b
áo chí trước áp lực cạnh tranh gay gắt cả về tốc độ, hình thức truyền tải và khả năng tiếp cận công chúng. Sự bùng nổ của Facebook, TikTok, YouTube và các nền tảng số khác đã làm thay đổi thói quen tiếp nhận thông tin của người dân. Nếu như trước đây báo chí là nguồn thông tin chủ yếu thì hiện nay nhiều người có xu hướng tiếp cận thông tin thông qua mạng xã hội. Ưu thế về tốc độ lan truyền khiến mạng xã hội trở thành nơi xuất hiện đầu tiên của nhiều thông tin, trong khi báo chí chính thống vẫn phải tuân thủ quy trình kiểm chứng nghiêm ngặt trước khi đăng tải. Điều này tạo ra áp lực rất lớn đối với các cơ quan báo chí. Nếu chạy theo tốc độ có thể ảnh hưởng đến độ chính xác; nhưng nếu chậm trễ, báo chí dễ bị mất vai trò dẫn dắt thông tin. Đây là bài toán khó mà nhiều cơ quan báo chí đang phải tìm lời giải trong bối cảnh chuyển đổi số.
2.3.2. Sự gia tăng của tin giả và các sản phẩm truyền thông do AI tạo ra
Một thách thức khác là sự gia tăng của tin giả, thông tin sai sự thật và các sản phẩm truyền thông được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo. Hiện nay, công nghệ AI có thể tạo ra hình ảnh, giọng nói và video giả với độ chân thực rất cao. Nếu không được kiểm chứng cẩn trọng, những sản phẩm này có thể gây hiểu nhầm, tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội và ảnh hưởng đến uy tín của các tổ chức, cá nhân. Bên cạnh đó, các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị ngày càng lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin sai lệch, xuyên tạc chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Không ít vụ việc được cắt ghép, bóp méo bản chất nhằm kích động dư luận hoặc gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Điều này đòi hỏi báo chí phải chủ động hơn trong công tác phát hiện, phản bác và định hướng thông tin.
2.3.3. Tình trạng vi phạm bản quyền báo chí trên không gian mạng ngày càng gia tăng
Một trong những thách thức lớn đối với báo chí chính thống hiện nay là tình trạng vi phạm bản quyền nội dung báo chí trên các nền tảng số. Trong khi các cơ quan báo chí phải đầu tư đáng kể nguồn lực về nhân sự, tài chính và thời gian để sản xuất các tác phẩm báo chí chất lượng thì nhiều trang thông tin điện tử, fanpage, kênh mạng xã hội và nền tảng trực tuyến lại ngang nhiên sao chép, cắt ghép hoặc đăng tải lại nội dung mà không xin phép, không trả phí bản quyền và không ghi rõ nguồn theo quy định. Thực trạng này diễn ra khá phổ biến trong nhiều năm qua, đặc biệt đối với các tin tức thời sự, điều tra, phóng sự và các nội dung có lượng tương tác cao. Nhiều tác phẩm vừa được đăng tải trên báo điện tử chỉ sau vài phút đã xuất hiện trên hàng chục trang mạng xã hội dưới nhiều hình thức khác nhau. Không ít trường hợp các đơn vị vi phạm còn chỉnh sửa tiêu đề, cắt bỏ tên tác giả hoặc nguồn phát hành nhằm thu hút lượt xem và khai thác doanh thu quảng cáo. Từ góc độ hoạt động báo chí, hành vi này không chỉ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu, làm giảm khả năng đầu tư cho hoạt động tác nghiệp của các cơ quan báo chí. Về lâu dài, nếu không được kiểm soát hiệu quả sẽ làm suy giảm động lực sáng tạo, ảnh hưởng đến chất lượng thông tin và sự phát triển bền vững của nền báo chí cách mạng. Nhận diện rõ thực trạng trên, thời gian gần đây Nhà nước đã có nhiều giải pháp mạnh nhằm tăng cường bảo vệ bản quyền báo chí trên môi trường số. Các quy định của “ Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Báo chí cùng các nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực báo chí, xuất bản và thông tin điện tử đã được bổ sung, hoàn thiện theo hướng tăng mức xử phạt đối với các hành vi sao chép, sử dụng trái phép nội dung báo chí” (Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2016)”. Nhiều vụ việc vi phạm bản quyền đã bị xử lý, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân hoạt động trên không gian mạng. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, thách thức bảo vệ bản quyền báo chí càng trở nên phức tạp hơn khi các hệ thống tự động có thể thu thập, tổng hợp và tái sử dụng nội dung báo chí với quy mô lớn. Điều này đòi hỏi các cơ quan báo chí phải chủ động ứng dụng công nghệ để bảo vệ tài sản số của mình, đồng thời cần có cơ chế pháp lý đủ mạnh nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan báo chí trong môi trường truyền thông số. Bảo vệ bản quyền báo chí không chỉ là bảo vệ quyền lợi của các cơ quan báo chí mà còn là bảo vệ giá trị lao động sáng tạo của người làm báo, góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, công bằng và chuyên nghiệp trong thời đại số.
2.3.4. Khó khăn về nguồn lực và chuyển đổi số
Bên cạnh những áp lực từ môi trường truyền thông số, nhiều cơ quan báo chí hiện nay còn gặp khó khăn về nguồn lực tài chính, hạ tầng công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực. Trong khi yêu cầu chuyển đổi số ngày càng cấp thiết thì khả năng đầu tư của không ít cơ quan báo chí vẫn còn hạn chế. “ Việc ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo cần gắn với lộ trình chuyển đổi số báo chí đã được Chính phủ phê duyệt trong Quyết định số 348/QĐ-TTg (Thủ tướng Chính phủ, 2023)". Thực tế cho thấy, doanh thu quảng cáo truyền thống của báo chí đang có xu hướng giảm mạnh. Phần lớn nguồn thu quảng cáo trực tuyến hiện nay tập trung vào các nền tảng xuyên biên giới như Facebook, Google, YouTube hay TikTok. Trong khi đó, các cơ quan báo chí phải đầu tư đáng kể chi phí cho hoạt động sản xuất nội dung nhưng nguồn thu lại chưa tương xứng. Đối với nhiều cơ quan báo chí, áp lực này càng trở nên rõ nét hơn khi vừa phải thực hiện nhiệm vụ chính trị, vừa phải duy trì hoạt động chuyên môn trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế. Việc xây dựng tòa soạn hội tụ, phát triển báo chí đa nền tảng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo hay đầu tư hệ thống dữ liệu số đều đòi hỏi nguồn kinh phí lớn và đội ngũ nhân lực có trình độ cao. Bên cạnh khó khăn về tài chính, nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số cũng là vấn đề đáng quan tâm. Người làm báo hiện nay không chỉ cần kỹ năng nghiệp vụ truyền thống mà còn phải có khả năng khai thác dữ liệu, sản xuất nội dung đa phương tiện và làm chủ các công cụ công nghệ mới. Tuy nhiên, việc đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu này vẫn còn nhiều hạn chế. Những khó khăn về nguồn lực và chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có cơ chế, chính sách phù hợp nhằm hỗ trợ các cơ quan báo chí phát triển bền vững, tiếp tục phát huy vai trò định hướng dư luận xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời kỳ mới.
2.4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả định hướng dư luận và bảo vệ nền tảng tư tưởng của báo chí chính thống
Trước những yêu cầu đặt ra trong thời kỳ mới, việc nâng cao hiệu quả hoạt động của báo chí chính thống cần được thực hiện đồng bộ từ nhận thức, cơ chế chính sách đến tổ chức thực hiện. "Cùng với việc tăng cường xử lý các hành vi vi phạm, cần có các giải pháp công nghệ nhằm bảo vệ hiệu quả tài sản số của các cơ quan báo chí theo khuyến nghị của Hội Nhà báo Việt Nam [5]." Trước hết, các cơ quan báo chí cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức truyền thông theo hướng hiện đại, đa nền tảng và lấy công chúng làm trung tâm. Thông tin chính thống không chỉ cần chính xác mà còn phải nhanh chóng, hấp dẫn và phù hợp với xu hướng tiếp nhận của từng nhóm đối tượng. Các sản phẩm báo chí đa phương tiện như video, podcast, infographic, megastory cần được đầu tư nhiều hơn để tăng khả năng lan tỏa trong môi trường số.
Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí. AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho việc phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng dư luận, phát hiện tin giả và tối ưu hóa quy trình sản xuất nội dung. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI cần đặt dưới sự kiểm soát của con người và tuân thủ nghiêm các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp báo chí.
Thứ ba, xây dựng đội ngũ người làm báo có bản lĩnh chính trị vững vàng, giỏi chuyên môn nghiệp vụ và thành thạo công nghệ số. Trong bối cảnh thông tin đa chiều hiện nay, mỗi nhà báo không chỉ cần kỹ năng viết mà còn phải có khả năng phân tích, phản biện, xác minh thông tin và làm chủ các nền tảng truyền thông mới.
Thứ tư, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan báo chí với các cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng chức năng và chính quyền địa phương trong việc cung cấp thông tin chính thống. Thực tế cho thấy, khi thông tin được cung cấp đầy đủ, kịp thời và minh bạch thì dư luận xã hội sẽ được định hướng tốt hơn, hạn chế khoảng trống để tin giả và các thông tin sai lệch xuất hiện.
Thứ năm, tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ bản quyền báo chí trên môi trường số. Cùng với việc tăng cường xử lý các hành vi vi phạm, cần có các giải pháp công nghệ nhằm bảo vệ hiệu quả tài sản số của các cơ quan báo chí, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người làm báo.
Cuối cùng, cần đẩy mạnh giáo dục kỹ năng số và kỹ năng nhận diện thông tin cho người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Một xã hội có khả năng tiếp cận và sàng lọc thông tin tốt sẽ là nền tảng quan trọng để hạn chế tác động của tin giả, thông tin xấu độc và các luận điệu xuyên tạc trên không gian mạng.
3. Kết luận
Trải qua hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, báo chí cách mạng Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc trên mọi chặng đường đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong mỗi giai đoạn lịch sử, báo chí đều hoàn thành tốt vai trò là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, là cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân, đồng thời là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Bước vào thời đại số, khi công nghệ thông tin, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, môi trường truyền thông đã có nhiều thay đổi sâu sắc. Bên cạnh những cơ hội mở ra cho hoạt động báo chí, không gian mạng cũng đặt ra nhiều thách thức chưa từng có. Tin giả, thông tin sai sự thật, các sản phẩm truyền thông được tạo ra bằng công nghệ AI, các hành vi vi phạm bản quyền báo chí và những hoạt động chống phá trên lĩnh vực tư tưởng đang tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội và niềm tin của công chúng. Trong bối cảnh đó, vai trò của báo chí chính thống không những không giảm đi mà ngày càng trở nên quan trọng hơn. Thực tiễn những năm qua cho thấy, ở những thời điểm xuất hiện các vấn đề phức tạp, nhạy cảm hoặc những sự kiện được dư luận xã hội đặc biệt quan tâm, báo chí chính thống luôn là nguồn thông tin tin cậy giúp người dân tiếp cận sự thật một cách khách quan, đầy đủ và có trách nhiệm. Thông qua hoạt động thông tin, tuyên truyền, phản biện xã hội và đấu tranh với các quan điểm sai trái, báo chí đã góp phần quan trọng trong việc tạo sự đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Từ thực tiễn hoạt động báo chí tại Thanh Hóa có thể thấy rõ vai trò đó thông qua việc tuyên truyền các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đồng hành cùng địa phương trong xây dựng nông thôn mới, chuyển đổi số, phát triển kinh tế, xã hội, phòng chống thiên tai, dịch bệnh và đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật. Nhiều vấn đề phát sinh từ thực tiễn đời sống đã được báo chí phản ánh kịp thời, góp phần giúp các cơ quan chức năng xử lý, giải quyết và tạo được sự đồng thuận trong Nhân dân.
Tuy nhiên, để tiếp tục giữ vững vai trò là lực lượng nòng cốt trong định hướng dư luận xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, báo chí cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung, phương thức hoạt động và mô hình tổ chức. Chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bảo vệ bản quyền báo chí và tăng cường khả năng cạnh tranh trên môi trường số là những yêu cầu cấp thiết đặt ra đối với các cơ quan báo chí hiện nay. Trong kỷ nguyên số, công nghệ có thể thay đổi phương thức sản xuất và truyền tải thông tin, nhưng những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng Việt Nam vẫn luôn được giữ vững, đó là tính Đảng, tính Nhân dân, tính trung thực và trách nhiệm xã hội. Dù ở bất kỳ giai đoạn nào, sự thật vẫn là sức mạnh lớn nhất của báo chí, niềm tin của công chúng vẫn là tài sản quý giá nhất của người làm báo. Phát huy truyền thống vẻ vang của nền báo chí cách mạng Việt Nam, mỗi cơ quan báo chí và mỗi người làm báo cần tiếp tục nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và năng lực chuyên môn để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới. Chỉ khi giữ vững được vai trò định hướng thông tin, dẫn dắt dư luận và lan tỏa những giá trị tích cực, báo chí chính thống mới thực sự phát huy tốt sứ mệnh của mình trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và góp phần xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng phát triển, giàu mạnh, văn minh và hạnh phúc.
Tài liệu tham khảo
Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2016), Luật Báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.
Thủ tướng Chính phủ (2023), Quyết định số 348/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
Hội Nhà báo Việt Nam (2024), Báo cáo về chuyển đổi số và bảo vệ bản quyền báo chí trong môi trường số.