NGUYỄN VĂN HIỆP
NGUYỄN THỊ HÀ PHƯƠNG
Trường Đại học Mở Hà Nội
Abstract
The 14th National Congress of the Communist Party of Vietnam marks a significant milestone in the development of theoretical thinking and practical leadership of the ruling Party in a new stage of national development. This article analyzes the theoretical values and practical implications of the 14th Congress for Party building in the current context. From the perspective of ruling Party theory, the paper highlights new developments in leadership thinking, power control, accountability, and the close relationship between Party building and the construction of a socialist rule-of-law state. The study affirms that the success of the 14th Congress contributes significantly to enriching the theory of the ruling Party and provides important orientations for strengthening and rectifying the Party in the new period.
Keywords: 14th National Congress; ruling Party; Party building; power control; socialist rule-of-law state.
1. Đặt vấn đề
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam diễn ra trong bối cảnh đặc biệt của tình hình thế giới và trong nước, khi những biến động nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo của môi trường quốc tế tiếp tục tác động sâu sắc đến mọi mặt đời sống chính trị, kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột cục bộ, khủng hoảng năng lượng, lương thực, an ninh phi truyền thống cùng với sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số toàn cầu đã và đang đặt ra những yêu cầu mới đối với năng lực lãnh đạo, cầm quyền của các đảng chính trị, trong đó có Đảng Cộng sản Việt Nam. Ở trong nước, sau 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, đất nước đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, đồng thời cũng đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới liên quan đến mô hình tăng trưởng, chất lượng phát triển, quản trị quốc gia, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN và đặc biệt là công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Trong bối cảnh đó, Đại hội XIV của Đảng không chỉ là sự kiện chính trị trọng đại, tổng kết một chặng đường phát triển mà còn mang ý nghĩa như một dấu mốc lý luận - thực tiễn quan trọng, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy chiến lược của Đảng về con đường đi lên CNXH ở Việt Nam, về Đảng cầm quyền và phương thức lãnh đạo của Đảng trong điều kiện mới. Những nội dung được thể hiện trong các văn kiện Đại hội XIV cũng như trong các bài viết, bài phát biểu quan trọng của Tổng Bí thư Tô Lâm đã cho thấy sự nhấn mạnh nhất quán vào yêu cầu xây dựng Đảng thực sự trong sạch, vững mạnh, đủ năng lực lãnh đạo Nhà nước và xã hội, gắn chặt giữa xây dựng Đảng với hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV - sự kiện chính trị có ý nghĩa lịch sử đặc biệt
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam là sự kiện chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu bước phát triển mới trong quá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng trong bối cảnh đất nước đứng trước những thời cơ và thách thức đan xen, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực cầm quyền, năng lực hoạch định đường lối và tổ chức thực hiện của Đảng. Đại hội không chỉ có ý nghĩa tổng kết chặng đường phát triển nhiệm kỳ của Đại hội XIII mà còn mang tầm vóc định hướng chiến lược cho sự phát triển của đất nước trong trung và dài hạn, gắn với mục tiêu đến giữa thế kỷ XXI đưa Việt Nam trở thành nước phát triển theo định hướng XHCN.
- Đại hội XIV có ý nghĩa lịch sử ở chỗ đây là Đại hội được tổ chức trong bối cảnh Đảng ta đã trải qua bốn thập niên lãnh đạo công cuộc đổi mới toàn diện đất nước. Những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử đạt được trong thời gian qua đã khẳng định tính đúng đắn của con đường XHCN mà Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Nhân dân ta đã lựa chọn. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển cũng cho thấy nhiều vấn đề mới nảy sinh liên quan đến mô hình tăng trưởng, chất lượng phát triển, quản trị quốc gia, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN và đặc biệt là công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Trong bối cảnh đó, Đại hội XIV được xem là dấu mốc quan trọng để Đảng tiếp tục tự đổi mới, tự chỉnh đốn, nâng cao bản lĩnh chính trị, trí tuệ và năng lực lãnh đạo, cầm quyền [1, tr. 56].
- Đại hội XIV mang ý nghĩa đặc biệt ở phương diện khẳng định và phát triển tư duy chiến lược của Đảng về vai trò Đảng cầm quyền trong điều kiện mới. Các văn kiện Đại hội đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Đảng thực sự trong sạch, vững mạnh toàn diện; kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; đồng thời chú trọng hoàn thiện thể chế, cơ chế kiểm soát quyền lực, phát huy dân chủ XHCN, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân. Những nội dung này thể hiện bước phát triển mới trong nhận thức lý luận của Đảng về mối quan hệ giữa quyền lực và trách nhiệm, giữa lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.
- Đại hội XIV có ý nghĩa lịch sử ở tầm vóc định hướng tương lai phát triển đất nước. Trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn nhiệm kỳ Đại hội XIII và chặng đường đổi mới, Đại hội đã đề ra các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp mang tính chiến lược, thể hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của sự phát triển. Đặc biệt, tư duy phát triển được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội, giữa phát triển nhanh và bền vững, giữa độc lập, tự chủ với chủ động hội nhập quốc tế sâu rộng, hiệu quả.
- Đại hội XIV còn có ý nghĩa đặc biệt trong việc củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với vai trò lãnh đạo của Đảng. Thông qua quá trình chuẩn bị công phu, nghiêm túc, dân chủ và khoa học, các văn kiện Đại hội đã phản ánh tương đối đầy đủ ý chí, nguyện vọng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân. Điều này không chỉ thể hiện bản lĩnh chính trị, trí tuệ tập thể của Đảng, mà còn khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối của Đảng đối với Nhà nước và xã hội trong giai đoạn phát triển mới.
Phương châm của Đại hội: “Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển” thể hiện rõ yêu cầu vừa giữ vững các nguyên tắc nền tảng của Đảng, vừa đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức lãnh đạo để đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Đây không chỉ là khẩu hiệu chính trị, mà là sự khái quát cô đọng những yêu cầu mang tính quy luật đối với sự lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong bối cảnh hiện nay. Như vậy, có thể khẳng định rằng Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam là sự kiện chính trị có ý nghĩa lịch sử đặc biệt, vừa mang tính tổng kết sâu sắc chặng đường đã qua, vừa mở ra những định hướng chiến lược cho tương lai phát triển đất nước. Những quyết sách và luận điểm được xác lập tại Đại hội không chỉ có giá trị chỉ đạo thực tiễn mà còn hàm chứa những giá trị lý luận quan trọng, tạo nền tảng cho việc tiếp tục phát triển lý luận về Đảng cầm quyền và công tác xây dựng Đảng trong điều kiện mới.
2.2. Những luận điểm mới và giá trị lý luận nổi bật của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đánh dấu bước phát triển mới về tư duy lý luận của Đảng trong điều kiện cầm quyền lâu dài, đất nước bước vào giai đoạn phát triển có tính bản lề và bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp. Những luận điểm được xác lập tại Đại hội, đặc biệt là các nội dung xuyên suốt trong các bài viết, phát biểu quan trọng của Tổng Bí thư Tô Lâm, cho thấy sự vận động, bổ sung và phát triển có chiều sâu của lý luận về Đảng cầm quyền, về Nhà nước pháp quyền XHCN và về con đường phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
- Một luận điểm lý luận nổi bật của Đại hội XIV là sự nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng gắn chặt với trách nhiệm lịch sử trước dân tộc và Nhân dân. Trong tư duy của Tổng Bí thư Tô Lâm, năng lực cầm quyền không chỉ được đánh giá ở khả năng hoạch định đường lối đúng đắn mà quan trọng hơn là khả năng tổ chức thực hiện hiệu quả các quyết sách chiến lược, bảo đảm mọi chủ trương của Đảng phải đi vào cuộc sống, tạo ra kết quả cụ thể, đo lường được. Đây là bước phát triển quan trọng về mặt lý luận, chuyển trọng tâm từ nhấn mạnh “tính đúng đắn về chính trị” sang kết hợp chặt chẽ giữa tính đúng đắn và tính hiệu quả trong thực thi quyền lực cầm quyền của Đảng [3, tr. 45].
- Đại hội XIV đã làm sâu sắc hơn lý luận về mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam. Tư duy chỉ đạo xuyên suốt của Tổng Bí thư là Đảng lãnh đạo bằng cương lĩnh, đường lối, bằng nêu gương và bằng kết quả thực tiễn, chứ không thay thế chức năng quản lý của Nhà nước. Đại hội đã cụ thể hóa yêu cầu này thành nguyên tắc phương thức lãnh đạo của Đảng, qua đó góp phần phát triển lý luận về Đảng cầm quyền theo hướng hiện đại, khắc phục nguy cơ bao biện, làm thay hoặc hành chính hóa vai trò lãnh đạo của Đảng trong hệ thống chính trị.
- Một giá trị lý luận đặc biệt nổi bật của Đại hội XIV là tư duy mới về kiểm soát quyền lực gắn với trách nhiệm giải trình và kỷ luật thực thi. Trong các bài viết của Tổng Bí thư Tô Lâm, kiểm soát quyền lực được coi là yêu cầu khách quan của Đảng cầm quyền lâu dài, là điều kiện tiên quyết để phòng ngừa sự tha hóa quyền lực. Đại hội XIV đã nâng vấn đề này từ nhận thức mang tính cảnh báo, đạo đức sang tầm nguyên lý tổ chức quyền lực, gắn chặt với hoàn thiện thể chế, siết chặt kỷ luật, kỷ cương và đề cao trách nhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu. Đây là bước tiến quan trọng về lý luận xây dựng Đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh [2, tr. 29].
- Đại hội XIV tiếp tục phát triển lý luận về vai trò trung tâm, chủ thể của Nhân dân trong sự nghiệp phát triển đất nước. Tư tưởng “dân là gốc” được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh không chỉ như một giá trị truyền thống mà được cụ thể hóa thành tiêu chí đánh giá hiệu quả lãnh đạo, cầm quyền của Đảng. Điểm mới có ý nghĩa lý luận là Đại hội đã coi mức độ hài lòng, niềm tin và sự đồng thuận của Nhân dân là thước đo quan trọng đối với tính chính danh và năng lực cầm quyền của Đảng, qua đó gắn chặt hơn lý luận Đảng cầm quyền với thực tiễn đời sống xã hội.
- Đại hội XIV đã bổ sung và phát triển lý luận về phát triển đất nước nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới, gắn với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong tư duy của Tổng Bí thư, phát triển nhanh không tách rời phát triển bền vững, không đánh đổi ổn định chính trị, tiến bộ xã hội và môi trường để lấy tăng trưởng thuần túy. Cách tiếp cận này thể hiện rõ tư duy biện chứng, toàn diện về phát triển, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với năng lực lãnh đạo chiến lược và quản trị quốc gia của Đảng cầm quyền.
Từ góc độ xây dựng Đảng, Đại hội XIV đã phát triển luận điểm coi xây dựng, chỉnh đốn Đảng là điều kiện quyết định để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và quản trị quốc gia. Các bài viết của Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ những hạn chế trong quản lý nhà nước, trong vận hành hệ thống chính trị, suy cho cùng đều bắt nguồn từ chất lượng lãnh đạo của tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên. Vì vậy, xây dựng Đảng không chỉ là nhiệm vụ nội bộ mà là nhân tố có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Tổng thể các luận điểm nêu trên cho thấy Đại hội XIV đã đóng góp những giá trị lý luận mới, quan trọng, vừa kế thừa tư duy đã được kiểm nghiệm, vừa thể hiện sự đổi mới sáng tạo phù hợp với yêu cầu của giai đoạn phát triển mới. Những giá trị này tạo nền tảng lý luận vững chắc cho việc tiếp tục hoàn thiện mô hình Đảng cầm quyền ở Việt Nam, đồng thời định hướng cho công tác xây dựng Đảng và quản lý nhà nước trong nhiệm kỳ XIV và những năm tiếp theo.
2.3. Nhận thức lý luận mới về Đảng cầm quyền và yêu cầu kiểm soát quyền lực trong giai đoạn hiện nay
Một trong những đóng góp lý luận quan trọng và có chiều sâu của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam là sự phát triển toàn diện tư duy về Đảng cầm quyền trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN và hội nhập quốc tế sâu rộng. Trên nền tảng tổng kết thực tiễn 40 năm đổi mới và những bài học rút ra từ quá trình Đảng cầm quyền lâu dài, Đại hội XIV đã bổ sung, làm rõ nhiều luận điểm lý luận cốt lõi liên quan đến tổ chức và thực thi quyền lực, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình trong Đảng và trong hệ thống chính trị, cụ thể:
- Đại hội XIV đã phát triển lý luận về Đảng cầm quyền theo hướng gắn quyền lực lãnh đạo với trách nhiệm chính trị và trách nhiệm trước Nhân dân. Trong tư duy chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, quyền lực cầm quyền của Đảng không phải là đặc quyền tự thân mà được Nhân dân trao gửi thông qua lịch sử cách mạng, thông qua Hiến pháp và pháp luật và phải được thực hiện vì lợi ích của Nhân dân. Do đó, tính chính danh của Đảng cầm quyền không chỉ được bảo đảm bằng mục tiêu, lý tưởng và truyền thống cách mạng mà còn được củng cố thường xuyên bằng kết quả lãnh đạo, bằng hiệu quả quản lý và bằng niềm tin xã hội. Đây là bước phát triển có ý nghĩa lý luận sâu sắc, góp phần làm rõ hơn bản chất cầm quyền của Đảng trong điều kiện mới.
- Đại hội XIV đã nâng tầm nhận thức lý luận về kiểm soát quyền lực như một nguyên lý tổ chức và vận hành của Đảng cầm quyền. Nếu trước đây, kiểm soát quyền lực chủ yếu được đặt ra như một yêu cầu trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng thì đến Đại hội XIV, vấn đề này đã được tiếp cận toàn diện hơn, gắn chặt với hoàn thiện thể chế, cơ chế phân công, phân cấp, phân quyền và kiểm tra, giám sát quyền lực trong toàn bộ hệ thống chính trị. Kiểm soát quyền lực được hiểu không chỉ là phòng ngừa sai phạm, mà còn là bảo đảm cho quyền lực được vận hành đúng mục đích, đúng thẩm quyền và hiệu quả, qua đó nâng cao chất lượng lãnh đạo, cầm quyền của Đảng [4, tr. 67].
- Một nội dung có giá trị lý luận mới là sự nhấn mạnh trách nhiệm giải trình như một yêu cầu tất yếu của Đảng cầm quyền trong Nhà nước pháp quyền XHCN. Đại hội XIV đã gắn trách nhiệm giải trình với việc thực thi quyền lực, coi đây là cơ chế quan trọng để bảo đảm tính minh bạch, kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động của tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên. Trách nhiệm giải trình không chỉ giới hạn trong khuôn khổ nội bộ Đảng mà còn mở rộng ra trước Nhân dân và xã hội thông qua các thiết chế của Nhà nước pháp quyền, giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và dư luận xã hội. Đây là bước phát triển quan trọng trong lý luận về phương thức cầm quyền của Đảng trong điều kiện mới.
- Đại hội XIV đã góp phần làm rõ hơn mối quan hệ giữa kiểm soát quyền lực và nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Tư duy lý luận mới được thể hiện rõ ở chỗ Đại hội không tách rời kiểm soát quyền lực với xây dựng đạo đức cách mạng mà coi đây là hai mặt thống nhất trong quá trình xây dựng Đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh. Kiểm soát quyền lực bằng thể chế, quy định và giám sát được kết hợp chặt chẽ với kiểm soát quyền lực bằng tự giác, tự rèn luyện và nêu gương của đội ngũ cán bộ. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính chặt chẽ của tổ chức, vừa phát huy vai trò của yếu tố con người trong thực thi quyền lực.
Từ góc độ lý luận Nhà nước pháp quyền XHCN, Đại hội XIV đã làm sâu sắc hơn nhận thức về vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước thông qua thể chế hóa và pháp luật hóa đường lối, chủ trương. Đảng lãnh đạo Nhà nước không phải bằng mệnh lệnh hành chính mà bằng định hướng chiến lược, bằng việc xây dựng thể chế và bằng công tác cán bộ. Đây là luận điểm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, góp phần hoàn thiện mô hình Đảng cầm quyền trong điều kiện Nhà nước pháp quyền, bảo đảm vừa giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, vừa phát huy đầy đủ tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của bộ máy nhà nước trong quản lý xã hội. Như vậy, có thể khẳng định rằng Đại hội XIV đã đóng góp những phát triển quan trọng về lý luận đối với vấn đề Đảng cầm quyền, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình trong công tác quản lý nhà nước. Những phát triển này không chỉ có giá trị định hướng cho công tác xây dựng Đảng và quản lý nhà nước trong nhiệm kỳ XIV mà còn góp phần hoàn thiện hệ thống lý luận về Đảng cầm quyền ở Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
2.4. Ý nghĩa của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV đối với công tác xây dựng Đảng hiện nay
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam không chỉ là dấu mốc chính trị có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới mà còn mang giá trị định hướng sâu sắc đối với toàn bộ công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hoàn thiện phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong điều kiện Đảng duy nhất cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Những quyết sách, quan điểm và luận điểm được khẳng định tại Đại hội XIV đã trực tiếp tác động, chi phối và nâng tầm tư duy lý luận cũng như thực tiễn công tác xây dựng Đảng hiện nay trên các phương diện cơ bản sau:
2.4.1. Củng cố nền tảng chính trị - tư tưởng, giữ vững bản chất cách mạng và khoa học của Đảng cầm quyền
Một trong những ý nghĩa nổi bật của Đại hội XIV đối với công tác xây dựng Đảng là tiếp tục khẳng định và làm sâu sắc hơn yêu cầu xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức trong điều kiện mới. Đại hội đặt nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, kiên định chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong mối quan hệ biện chứng với đổi mới sáng tạo, phát triển lý luận, coi đây là điều kiện tiên quyết bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng trước những biến động nhanh chóng, phức tạp của tình hình thế giới và trong nước. Trong thực tiễn hiện nay, khi quá trình chuyển đổi số, kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ Đảng diễn ra tinh vi, phức tạp thì định hướng của Đại hội XIV có ý nghĩa như một “trục tư tưởng” chỉ đạo toàn bộ công tác xây dựng Đảng. Điều này đòi hỏi các cấp ủy, tổ chức đảng phải đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức giáo dục chính trị - tư tưởng; gắn xây dựng Đảng về tư tưởng với quản lý cán bộ, đảng viên trong môi trường số; kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, giữa nâng cao “sức đề kháng nội sinh” của Đảng với đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch [6, tr. 39].
2.4.2. Đặt công tác xây dựng Đảng về tổ chức và cán bộ vào vị trí then chốt của then chốt
Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh vai trò quyết định của công tác tổ chức và cán bộ đối với năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng. Điểm mới có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc là Đại hội không chỉ dừng lại ở yêu cầu “xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược” mà còn gắn chặt công tác cán bộ với kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và hiệu quả thực thi công vụ trong toàn bộ hệ thống chính trị. Đối với công tác xây dựng Đảng hiện nay, đây là cơ sở lý luận quan trọng để tiếp tục hoàn thiện các cơ chế lựa chọn, đánh giá, bố trí, sử dụng cán bộ theo hướng thực chất, minh bạch, lấy kết quả thực tiễn và sự tín nhiệm của nhân dân làm thước đo chủ yếu. Trong bối cảnh tinh gọn tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính, cải cách nền hành chính nhà nước đang được đẩy mạnh, tư duy của Đại hội XIV giúp khắc phục căn bệnh hình thức, cục bộ, khép kín trong công tác cán bộ; đồng thời tạo cơ sở chính trị - pháp lý cho việc xử lý nghiêm minh những trường hợp lạm quyền, tha hóa quyền lực, suy thoái về phẩm chất chính trị, tư tưởng và đạo đức, lối sống [7].
2.4.3. Tăng cường xây dựng Đảng về đạo đức gắn với kiểm soát quyền lực trong thực tiễn cầm quyền
Một đóng góp quan trọng của Đại hội XIV đối với công tác xây dựng Đảng là tiếp tục phát triển nhận thức về xây dựng Đảng về đạo đức như một nội dung độc lập, có quan hệ hữu cơ với xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Đại hội nhấn mạnh yêu cầu nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, coi đây là giải pháp căn cơ để phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực từ sớm, từ xa. Trong thực tiễn xây dựng Đảng hiện nay, khi công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đã đạt được nhiều kết quả quan trọng nhưng vẫn đứng trước những thách thức mới, tư duy của Đại hội XIV có ý nghĩa định hướng việc chuyển mạnh từ “xử lý vi phạm” sang “ngăn ngừa vi phạm”, từ “kiểm soát sau” sang “kiểm soát trong quá trình thực thi quyền lực”. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định của Đảng về nêu gương, về trách nhiệm của người đứng đầu; đồng thời tăng cường cơ chế giám sát của tổ chức đảng, của nhân dân và xã hội đối với hoạt động của cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị [5, tr. 58].
2.4.4. Gắn chặt xây dựng Đảng với nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước
Một điểm có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc là Đại hội XIV tiếp tục khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa công tác xây dựng Đảng với xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Đảng lãnh đạo bằng chủ trương, đường lối đúng đắn; Nhà nước thể chế hóa và tổ chức thực hiện; nhân dân là chủ thể trung tâm của quá trình phát triển. Tư duy này tạo cơ sở lý luận để khắc phục tình trạng chồng chéo, bao biện, làm thay hoặc buông lỏng vai trò lãnh đạo của Đảng trong quản lý nhà nước. Đối với công tác xây dựng Đảng hiện nay, ý nghĩa này thể hiện ở yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước theo hướng khoa học, hiện đại, phù hợp với yêu cầu quản trị quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Các tổ chức đảng trong cơ quan nhà nước phải thực sự là hạt nhân chính trị, lãnh đạo việc thực thi công vụ liêm chính, hiệu quả, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo; qua đó khẳng định vai trò cầm quyền của Đảng bằng hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ xã hội.
3. Kết luận
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam là dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển lý luận và thực tiễn lãnh đạo, cầm quyền của Đảng. Đại hội không chỉ đề ra những định hướng chiến lược cho sự phát triển đất nước trong giai đoạn mới mà còn góp phần làm phong phú, hoàn thiện lý luận về Đảng cầm quyền, về mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN.Việc quán triệt sâu sắc và vận dụng sáng tạo các quan điểm, chủ trương của Đại hội XIV vào công tác xây dựng Đảng hiện nay có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo nền tảng chính trị vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới. Các giá trị lý luận và định hướng thực tiễn được xác lập tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng có ý nghĩa sâu sắc đối với công tác xây dựng Đảng. Việc nghiên cứu, quán triệt và vận dụng sáng tạo các quan điểm của Đại hội vào thực tiễn sẽ góp phần xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam ngày càng trong sạch, vững mạnh; nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; đồng thời tạo động lực mạnh mẽ cho sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong thời kỳ mới.
______________
Tài liệu tham khảo
[1] Ban Chấp hành Trung ương (2018). Quy định số 08-QĐi/TW, ngày 25/10/2018 về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, trước hết là Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương.
[2] Ban Chấp hành Trung ương (2021). Kết luận số 21-KL/TW, ngày 25/10/2021 về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa".
[3] Ban Chấp hành Trung ương (2022). Nghị quyết số 27-NQ/TW, ngày 9/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
[4] Ban Chấp hành Trung ương (2023). Quy định số 114-QĐ/TW, ngày 11/7/2023 về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ.
[5] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (tập 1). NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[6] Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2023). Giáo trình Xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam. NXB Lý luận chính trị, Hà Nội.
[7] Tô Lâm (2025). Đột phá thể chế, pháp luật để đất nước vươn mình. Nguồn: https://baochinhphu.vn/dot-pha-the-che-phap-luat-de-dat-nuoc-vuon-minh-102250504153233824.htm, ngày 04/05/2025.