VÕ VĂN SƠN[1]
Trường Đại học Đồng Tháp
Tóm tắt: Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng được xác định là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay. Trên cơ sở tiếp cận các văn kiện của Đảng và gắn với thực tiễn địa phương, bài viết khẳng định đoàn viên, thanh niên là lực lượng nòng cốt trong đấu tranh, phản bác các thông tin sai lệch, qua đó góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới. Từ thực tiễn đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy hiệu quả vai trò của đoàn viên, thanh niên nói chung và tại tỉnh Đồng Tháp nói riêng với nhiệm vụ xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam của Đảng ta trong kỷ nguyên mới.
Từ khoá: Con người, Đồng Tháp, thanh niên, tư tưởng, văn hóa.
Abstract: The task of safeguarding the Party’s ideological foundation is identified as a particularly important mission in the current context. Based on an analysis of Party documents and local practice, the article affirms that union members and youth constitute a core force in combating and refuting false and misleading information, thereby contributing to firmly protecting the Party’s ideological foundation in the new situation. On that basis, the article proposes several solutions to effectively promote the role of youth in general, and those in Đồng Tháp province in particular, in the task of building and developing Vietnamese culture and people in the new era.
Keywords: People, Đồng Tháp, Youth, Ideology, Culture
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương tiêu biểu trong việc tiếp thu tinh hoa văn hóa của dân tộc và nhân loại. Đồng thời, Người còn đặt nền móng cho đường lối, quan điểm của Đảng ta về xây dựng, phát triển văn hóa và con người Việt Nam: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”[2]. Kế thừa tư tưởng đó, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn chú trọng và ban hành nhiều văn kiện quan trọng nhằm “định hướng phát triển văn hóa, con người Việt Nam”[3]. Đặc biệt, Đại hội XIV của Đảng[4] (2026) đã đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lý luận, với những nhận thức sâu sắc, toàn diện hơn về vai trò của văn hóa.
Xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Cán bộ, đảng viên giữ vai trò tiên phong, gương mẫu trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam, trước hết là trách nhiệm nêu gương về đạo đức, văn hóa (xây dựng văn hóa chính trị, văn hóa liêm chính, làm cho Đảng thật sự là đạo đức, văn minh). Đặc biệt, đoàn viên, thanh niên niên nói chung và Đồng Tháp nói riêng là lực lượng nòng cốt trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong giai đoạn mới.
Theo số liệu thống kê của Tỉnh đoàn Đồng Tháp (4/2026), toàn tỉnh hiện có 112 cơ sở Đoàn với 799.585 thanh niên trong độ tuổi 16-30, chiếm 18,7% dân số. Với phương châm hành động “Tiên phong - Đoàn kết - Bản lĩnh - Khát vọng - Phát triển”, tuổi trẻ Đồng Tháp từng bước khẳng định vai trò xung kích thông qua các phong trào thiết thực, đặc biệt trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo. Qua đó, góp phần bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, hình thành lớp thanh niên phát triển toàn diện, vừa “hồng”, vừa “chuyên”[5], mang phẩm chất: “Tâm trong, trí sáng, hoài bão lớn”[6].
2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Bài viết sử dụng kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng nhằm tiếp cận vấn đề từ cả góc độ lý luận và thực tiễn. Trên cơ sở hệ thống hóa quan điểm của Đảng và khảo sát 500 cán bộ, đoàn viên, thanh niên tại Đồng Tháp (từ tháng 3 đến tháng 4 năm 2026), nghiên cứu làm rõ thực trạng phát huy vai trò của đoàn viên, thanh niên trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam hiện nay. Từ đó, tác giả đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm phát huy vai trò tiên phong của đoàn viên, thanh niên trong xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam của Đảng trong kỷ nguyên mới.
3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
3.1. Cơ sở lý luận về phát huy vai trò của đoàn viên, thanh niên trong xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam của Đảng trong kỷ nguyên mới
Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn quan tâm lãnh đạo và ban hành nhiều văn kiện quan trọng nhằm định hướng xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Ngay từ thời kỳ cách mạng dân tộc, dân chủ, Đảng ta đã xác lập nền tảng lý luận với “Đề cương văn hóa” năm 1943, “Chủ nghĩa Mác và văn hóa Việt Nam” năm 1948 và các văn kiện của Đại hội Đảng II, III. Bước sang thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hệ thống quan điểm tiếp tục được hoàn thiện qua các kỳ Đại hội Đảng, Cương lĩnh 1991 (bổ sung 2011)[7] và các nghị quyết chuyên đề, đặc biệt là Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998)[8] và Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI (2014)[9].
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (2026) của Đảng ta đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Những nhận thức mới này được thể hiện tập trung trong hệ thống văn kiện quan trọng, gồm: Báo cáo tổng kết 40 năm đổi mới (có nội dung tổng kết sâu về xây dựng, phát triển văn hóa, con người); Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII trình Đại hội Đảng khóa XIV[10]; cùng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam[11], cụ thể hóa thành các nhiệm vụ, giải pháp nhằm phát triển văn hóa Việt Nam toàn diện, bền vững trong giai đoạn mới.
Hiện nay, xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, đồng thời là yêu cầu cấp bách. Xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam[12] là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Cán bộ, đảng viên có trách nhiệm tiên phong, gương mẫu trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam, trước hết là trách nhiệm nêu gương về đạo đức, văn hóa. Đặc biệt, đoàn viên, thanh niên có vai trò quan trọng trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong giai đoạn mới.
3.2. Thực tiễn về phát huy vai trò của đoàn viên, thanh niên tỉnh Đồng Tháp trong xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam hiện nay
Đồng Tháp là tỉnh thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long, có diện tích tự nhiên gần 6.000 km² và dân số hơn 4,2 triệu người. Toàn tỉnh hiện có 102 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 20 phường và 82 xã. Về vị trí địa lý, Đồng Tháp tiếp giáp với các tỉnh An Giang, Tây Ninh, Vĩnh Long, TP. Cần Thơ, TP. Hồ Chí Minh, đồng thời có đường biên giới dài 50,066 km giáp tỉnh Prey Veng (Campuchia) với hai cửa khẩu quốc tế Thường Phước và Dinh Bà cùng năm cửa khẩu phụ. Bên cạnh đó, tỉnh còn có đường bờ biển dài khoảng 32 km, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế và giao lưu.
Trong định hướng phát triển, Đồng Tháp xác định thiên nhiên, con người và văn hóa là ba trụ cột nền tảng cho phát triển bền vững. Quan điểm này được thể hiện rõ trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 - 2030, khi nhấn mạnh yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa và con người. Theo đó, phát triển kinh tế không tách rời nhiệm vụ xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, giàu bản sắc địa phương. Đồng thời, chú trọng bồi dưỡng con người Đồng Tháp phát triển toàn diện, qua đó tạo động lực nội sinh cho sự phát triển ổn định, lâu dài của tỉnh.
Trước đó, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Đồng Tháp đã ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TU ngày 31/12/2021 về xây dựng văn hóa và con người Đồng Tháp nghĩa tình, năng động, sáng tạo. Nghị quyết xác định mục tiêu xây dựng con người Đồng Tháp với những đặc trưng tiêu biểu như năng động, sáng tạo, hào sảng, lành mạnh, văn minh, thân thiện, phù hợp yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Đồng thời, nhấn mạnh phát triển văn hóa và con người không chỉ là nhiệm vụ nền tảng mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững của tỉnh trong tiến trình hội nhập.
Đặc biệt, Chương trình hành động số 26-CTr/TU ngày 22/4/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Đồng Tháp thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Đồng Tháp nhấn mạnh: “Xây dựng văn hóa và con người Đồng Tháp phát triển toàn diện, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, lối sống văn minh, tinh thần đoàn kết, ý thức thượng tôn pháp luật, khát vọng vươn lên và trách nhiệm với cộng đồng; chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, cộng đồng, cơ quan, đơn vị đến không gian số”[13].
Tự hào kế thừa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của quê hương, đất nước, tuổi trẻ Đồng Tháp[14] ngày càng nhận thức rõ vai trò và trách nhiệm của mình trong việc gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa địa phương. Thời gian qua, các cấp bộ Đoàn trong tỉnh đã triển khai nhiều mô hình, hoạt động thiết thực nhằm giáo dục và định hướng cho thanh niên tham gia bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, con người Đồng Tháp. Các hình thức được tổ chức đa dạng, từ hoạt động cộng đồng đến không gian số, góp phần lan tỏa giá trị tích cực, bồi dưỡng lý tưởng và nâng cao ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ.
Ban Thường vụ Tỉnh đoàn đã chỉ đạo các cấp bộ Đoàn trong toàn tỉnh đẩy mạnh công tác tuyên truyền trên các nền tảng mạng xã hội của Đoàn, Hội, Đội, tập trung phổ biến sâu rộng quan điểm của Đảng, Nhà nước về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Nội dung tuyên truyền được gắn với nhiệm vụ trọng tâm của tỉnh, đặc biệt là yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế nhanh, bền vững với phát triển văn hóa và con người. Qua đó, góp phần định hướng xây dựng văn hóa Đồng Tháp giàu bản sắc, phù hợp với bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số hiện nay.
Đặc biệt trong thời gian qua, các cấp bộ Đoàn đã tích cực tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nhiều hoạt động thiết thực được triển khai nhằm đấu tranh, phản bác các sản phẩm và thông tin xấu độc, lai căng, góp phần làm thất bại âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch. Đồng thời, cuộc vận động “Mỗi ngày một tin tốt, mỗi tuần một câu chuyện đẹp” được duy trì hiệu quả trên các Fanpage của Đoàn, qua đó lan tỏa giá trị tích cực, định hướng hành vi và bồi dưỡng chuẩn mực đạo đức, văn hóa cho đoàn viên, thanh thiếu nhi toàn tỉnh.
Biểu đồ 1. Khảo sát về tầm quan trọng của đoàn viên, thanh niên trong bảo vệ quan điểm của Đảng trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam hiện nay[15]
Hằng năm, Tỉnh đoàn Đồng Tháp triển khai cuộc vận động “Xây dựng giá trị hình mẫu thanh niên Việt Nam thời kỳ mới”, góp phần định hình chuẩn mực, bồi dưỡng phẩm chất và lan tỏa các giá trị tốt đẹp của con người Đồng Tháp trong thế hệ trẻ. Bên cạnh đó, nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và trò chơi dân gian được tổ chức thường xuyên, vừa giáo dục truyền thống, vừa định hướng lối sống lành mạnh. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của thanh niên trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển bền vững.
Ngoài ra, Tỉnh đoàn Đồng Tháp luôn chú trọng phát hiện, tuyên dương và nhân rộng các điển hình thanh thiếu nhi tiêu biểu trên nhiều lĩnh vực thông qua các danh hiệu như “Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác”, “Gương mặt trẻ”, “Sinh viên 5 tốt”, “Học sinh 3 rèn luyện”. Những hoạt động này không chỉ ghi nhận sự nỗ lực của cá nhân mà còn góp phần lan tỏa các giá trị tích cực trong cộng đồng. Qua đó, từng bước hình thành hình mẫu thanh niên Đồng Tháp thời đại mới có tri thức, kỹ năng, bản lĩnh, tinh thần sáng tạo và khát vọng vươn lên, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.
Các cơ sở đoàn trực thuộc cũng đã tích cực cụ thể hóa phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” gắn với việc thực hiện các tiêu chí văn hóa trong xây dựng nông thôn mới và văn minh đô thị. Thông qua quá trình triển khai, nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo, phù hợp với thực tiễn đã được hình thành và nhân rộng. Những hoạt động này không chỉ góp phần nâng cao đời sống văn hóa ở cơ sở mà còn phát huy rõ nét vai trò xung kích, chủ động của thanh niên trong xây dựng và phát triển văn hóa, con người Đồng Tháp.
Biểu đồ 2. Khảo sát mức độ tham gia của đoàn viên, thanh niên Đồng Tháp trong việc xây dựng, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của quê hương hiện nay[16]
3.3. Giải pháp phát huy vai trò của đoàn viên, thanh niên tỉnh Đồng Tháp về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới
Một là, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức và lối sống cho đoàn viên, thanh niên; nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và con người Đồng Tháp[17], qua đó hình thành niềm tự hào và ý thức trách nhiệm trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Nội dung, hình thức triển khai cần linh hoạt, phù hợp từng đối tượng, kết hợp hoạt động trải nghiệm với sinh hoạt truyền thống. Bên cạnh đó, chú trọng giao lưu, nghiên cứu lịch sử địa phương, đồng thời kịp thời tuyên dương và nhân rộng các gương điển hình tiêu biểu.
Hai là, chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tạo điều kiện để thanh niên học tập, rèn luyện và phát triển toàn diện. Huy động nguồn lực đầu tư các thiết chế văn hóa, không gian sinh hoạt cộng đồng đúng mức. Đồng thời, đa dạng hóa hoạt động văn hóa, nghệ thuật, khuyến khích các mô hình câu lạc bộ, đội, nhóm trong nhà trường và cộng đồng. Bên cạnh đó, tiếp tục đẩy mạnh việc trang bị ngoại ngữ và kỹ năng công nghệ thông tin cho thanh niên, góp phần hình thành nguồn nhân lực có tri thức, bản lĩnh, đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển trong giai đoạn mới.
Ba là, phát huy vai trò xung kích, sáng tạo của tuổi trẻ Đồng Tháp thông qua những việc làm cụ thể, thiết thực. Các cấp bộ Đoàn đẩy mạnh phong trào tham gia xây dựng nông thôn mới gắn với tiêu chí văn hóa và phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Đồng thời, khuyến khích thanh niên đảm nhận các công trình, phần việc ý nghĩa; hỗ trợ khởi nghiệp từ nguồn lực văn hóa địa phương; thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quảng bá giá trị văn hóa. Qua đó, góp phần giữ gìn bản sắc và xây dựng con người trong giai đoạn mới.
Bốn là, các cấp bộ Đoàn và đoàn viên, thanh niên cần chủ động đấu tranh trên mặt trận văn hóa, tư tưởng trước âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch. Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh, nhiều trào lưu lệch chuẩn dễ tác động đến nhận thức của giới trẻ. Vì vậy, tổ chức Đoàn cần kịp thời nắm bắt xu hướng, nhận diện cả mặt tích cực và tiêu cực để định hướng hành vi phù hợp. Đồng thời, tăng cường tập huấn kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, giúp thanh niên biết chọn lọc thông tin, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.
Năm là, mỗi đoàn viên, thanh niên Đồng Tháp cần chủ động rèn luyện, nâng cao năng lực và ý thức trách nhiệm cá nhân, đặc biệt trong môi trường số. Việc tiếp nhận và chia sẻ thông tin trên mạng xã hội đòi hỏi sự tỉnh táo, có kỹ năng sàng lọc, kiểm chứng để tránh bị tác động bởi các nội dung sai lệch, tiêu cực. Thanh niên cần hành xử có trách nhiệm, không tiếp tay lan truyền thông tin xấu độc, đồng thời tích cực lan tỏa giá trị tích cực. Bên cạnh đó, cần phát huy tinh thần phê phán, đấu tranh với những biểu hiện lệch chuẩn trong nhận thức và lối sống, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.
4. KẾT LUẬN
Tóm lại, xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, trong đó đoàn viên, thanh niên giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thời gian qua, các cấp bộ Đoàn đã chủ động triển khai nhiều hoạt động thiết thực, góp phần định hướng cho đoàn viên, thanh niên tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, gắn với xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Tuy nhiên, trước những tác động của hội nhập và không gian số, việc phát huy vai trò này vẫn cần được tiếp tục củng cố và nâng cao hiệu quả trong thời gian tới. Qua đó, từng bước lan tỏa những giá trị tốt đẹp, hình thành hình mẫu con người Đồng Tháp “nghĩa tình, năng động, sáng tạo”, hướng đến các chuẩn mực “Chân - Thiện - Mỹ” trong kỷ nguyên mới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Đồng Tháp (2021), Nghị quyết số 06-NQ/TU ngày 31/12/2021 về xây dựng văn hóa và con người Đồng Tháp nghĩa tình, năng động, sáng tạo, Đồng Tháp.
2. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Đồng Tháp (2026), Chương trình hành động số 26-CTr/TU ngày 22/4/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Đồng Tháp khóa I thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Đồng Tháp.
3. Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam. Hà Nội.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2014), Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 tại Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, Hà Nội.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập 1, 2), NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam (2022), Đề cương về văn hóa Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
7. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia Sự thật Hà Nội, Tập 1 - 2.
8. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, Tập 1-5.
9. Tô Lâm (2021), “Một số nội dung cơ bản về kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; những định hướng chiến lược đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, Tạp chí Cộng sản, [nguồn: https://www.tapchicongsan.org.vn/ky-nguyen-moi-ky-nguyen-vuon-minh-cua-dan-toc], truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2026.
10. Nguyễn Phú Trọng (2024), Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.