Điều em chưa nói...
Hơn 1 tháng nay, sau khi phần lớn bạn bè đã chạy ra sân, Huyền My- học sinh lớp 3/7, vẫn nán lại trong lớp. Em bước đến “Góc CHẠM” ở cuối phòng học, cầm chiếc máy tính bảng dùng chung và chọn biểu tượng khuôn mặt buồn. Ở phần “Điều con muốn nói”, Huyền My gõ một dòng ngắn: “Con sợ học Toán vì con làm chậm hơn các bạn. Con không muốn cô gọi con lên bảng.”
Có những dòng chia sẻ chỉ vài chữ, nhưng với cô Hồng Ngọc - giáo viên chủ nhiệm, đó là một tín hiệu mà trước đó cô chưa nhận ra. Trong giờ học, Huyền My vẫn ngồi ngay ngắn, vẫn làm bài, không vi phạm nội quy và cũng chưa từng chủ động nói rằng mình sợ môn Toán. Sau khi đọc phản hồi, giáo viên không gọi em lên hỏi ngay trước lớp mà tiếp tục quan sát trong những tiết học sau, rồi chủ động trò chuyện riêng để tìm hiểu rõ nguyên nhân.
Qua trao đổi, giáo viên nhận ra điều khiến Huyền My lo lắng không hẳn là kiến thức môn Toán, mà là cảm giác mình làm chậm hơn bạn và sợ bị chú ý khi trả lời sai. “Có những em nhìn bên ngoài vẫn rất bình thường nên giáo viên dễ nghĩ rằng mọi việc đều ổn. Nhưng khi có thêm một kênh để các em tự nói ra điều mình đang nghĩ, tôi nhận ra có những tín hiệu rất nhỏ mà nếu chỉ quan sát bằng mắt thì chưa chắc đã thấy được”, Cô Hồng Ngọc - giáo viên chủ nhiệm lớp 3/7 chia sẻ.
Hình ảnh em Huyền My bày tỏ cảm xúc trước máy tính bảng dùng chung
Sau một thời gian được cô điều chỉnh cách gọi trả lời, cho thêm thời gian hoàn thành bài và động viên riêng, Huyền My dần bớt căng thẳng. Em nói: “Con thấy viết vào máy dễ hơn nói trực tiếp với cô. Lúc đó con không sợ nói sai hay bị các bạn nghe thấy.”
Câu chuyện của Huyền My cũng là một ví dụ cho điều giáo viên chủ nhiệm lớp 3/7 từng nhiều lần trăn trở: Trong một lớp học có 30 học sinh, người thầy có thể nhìn thấy ai quên sách, ai chưa thuộc bài, ai mất tập trung, nhưng không phải lúc nào cũng nhìn thấy một nỗi buồn, một áp lực hay một mâu thuẫn mà trẻ chưa đủ tự tin để nói thành lời.
Từ suy nghĩ đó, tháng 9/2026, giáo viên chủ nhiệm đề xuất thử nghiệm một kênh phản hồi mới dành cho học sinh. Không phải là một ứng dụng phức tạp, cũng không yêu cầu học sinh phải có điện thoại cá nhân. Một chiếc máy tính bảng dùng chung được đặt tại vị trí tương đối kín đáo ở cuối lớp, tạo thành “Góc CHẠM – Lắng nghe học sinh bằng dữ liệu và AI”.
Chạm vào màn hình, chạm đến điều trẻ chưa nói
“Góc CHẠM” được thiết kế theo nguyên tắc càng đơn giản càng tốt đối với học sinh lớp 3. Khi sử dụng máy tính bảng, các em trước hết lựa chọn trạng thái cảm xúc của mình: vui, bình thường, buồn, lo lắng hoặc tức giận. Sau đó, học sinh chọn nhóm nội dung muốn chia sẻ như học tập, cảm xúc, quan hệ bạn bè, gia đình hoặc một vấn đề khác.
Nếu muốn, các em có thể viết thêm một hoặc hai câu ngắn. Cuối cùng, học sinh được lựa chọn gửi ẩn danh hoặc để lại tên nếu muốn giáo viên chủ động trò chuyện. Việc cho phép ẩn danh giúp giảm bớt tâm lý e dè của những em chưa sẵn sàng nói trực tiếp; trong khi lựa chọn để lại tên tạo điều kiện để giáo viên tiếp cận nhanh hơn khi học sinh chủ động mong muốn được hỗ trợ.
Theo giáo viên Tin học của trường, điểm quan trọng không nằm ở việc “đưa AI vào lớp học” cho hiện đại mà ở việc xác định đúng vai trò của công nghệ. “AI chỉ hỗ trợ tổng hợp và phân loại những phản hồi có nội dung tương đồng, chẳng hạn nhóm học tập, cảm xúc hay quan hệ bạn bè. Hệ thống có thể giúp giáo viên nhìn thấy tín hiệu nào xuất hiện nhiều hơn, nhưng không được phép tự kết luận một học sinh đang có vấn đề gì. Người kiểm chứng cuối cùng vẫn phải là giáo viên”. Cô Kim Hiền - giáo viên Tin học cho biết.
Đây cũng là nguyên tắc được đặt ra ngay từ đầu: AI không thay thế người thầy. Công nghệ chỉ giúp sắp xếp một lượng thông tin mà nếu đọc rời từng phản hồi, giáo viên có thể khó nhìn thấy xu hướng. Một học sinh viết “Con chưa hiểu phép chia”, em khác chia sẻ “Con sợ làm bài Toán”, một em nữa chọn trạng thái lo lắng trước tiết kiểm tra; khi những phản hồi ấy được tổng hợp, giáo viên có thêm căn cứ để xem xét liệu khó khăn chỉ thuộc về một học sinh hay đang xuất hiện ở một nhóm lớn hơn.
Điểm đáng chú ý là giáo viên không chỉ dựa vào cảm nhận cá nhân khi đánh giá tình hình lớp học. Những phản hồi do học sinh cung cấp trở thành thêm một nguồn thông tin để giáo viên đối chiếu với quan sát thực tế, từ đó xác định vấn đề cần quan tâm và cách hỗ trợ phù hợp.
Với phụ huynh của em Huyền My, việc có thêm một kênh trao đổi như vậy giúp gia đình hiểu con theo một cách khác. “Ở nhà, cháu ít khi nói rằng mình sợ học. Khi cô giáo trao đổi, tôi mới biết áp lực của cháu không phải vì bị điểm kém mà vì cháu sợ mình chậm hơn các bạn. Nếu biết sớm, gia đình cũng dễ đồng hành với con hơn thay vì chỉ hỏi hôm nay được mấy điểm”, phụ huynh chia sẻ.
Khi “Lấy người học làm trung tâm” bắt đầu từ việc lắng nghe
Nghị quyết 71-NQ/TW xác định người học là trung tâm, là chủ thể của quá trình giáo dục và đào tạo; đồng thời xác định nhà trường là nền tảng, nhà giáo là động lực, quyết định chất lượng giáo dục. Nghị quyết cũng đặt yêu cầu chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý, tổ chức hoạt động giáo dục.
Những định hướng đó đặt ra một yêu cầu rất cụ thể đối với cơ sở giáo dục: chuyển chủ trương thành những thay đổi có thể nhìn thấy trong công việc hằng ngày. Với giáo viên trực tiếp đứng lớp, điều đó có thể bắt đầu từ một câu hỏi rất gần: học sinh của mình hôm nay có điều gì cần được lắng nghe?
Chính từ góc nhìn đó, “Góc CHẠM” không được xây dựng như một nơi để “theo dõi” học sinh mà như một kênh để các em chủ động cung cấp thông tin về chính mình. Nếu nhiều em cùng cho biết một bài học quá khó, giáo viên có thể xem xét lại cách tổ chức dạy học; nếu những phản hồi liên quan đến xung đột bạn bè xuất hiện nhiều hơn, giáo viên chủ nhiệm có thể chủ động tăng hoạt động kết nối; nếu một học sinh nhiều lần chọn trạng thái buồn hoặc lo lắng, giáo viên có thêm một tín hiệu để quan sát và trò chuyện riêng.
Cách làm này cũng phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết 71 về đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng hiện đại, tích cực, tăng cường tự học, trải nghiệm sáng tạo, hướng học sinh phát huy tư duy độc lập và năng lực giải quyết vấn đề. Với “Góc CHẠM”, sự chủ động của học sinh được thể hiện từ một việc rất nhỏ: các em được lựa chọn cách thức và thời điểm chia sẻ điều mình đang nghĩ.
Theo Bí thư Chi bộ Trường Tiểu học Lê Hồng Phong, điều đáng ghi nhận của sáng kiến không nằm ở một chiếc máy tính bảng hay một phần mềm AI.
“Điều chúng tôi quan tâm là giáo viên đã bắt đầu từ một vấn đề thật trong lớp học, sau đó tìm một giải pháp phù hợp để giải quyết. Nghị quyết 71 yêu cầu đổi mới giáo dục phải lấy người học làm trung tâm và tăng cường ứng dụng công nghệ. Khi một giáo viên biết sử dụng công nghệ để hiểu học sinh hơn, đó chính là một cách cụ thể hóa chủ trương trong công việc hằng ngày” – chia sẻ của cô Nguyễn Thị Phương Thảo - Bí thư Chi bộ, nhận định.
Từ góc độ của nhà trường, đây cũng là điểm cần được kiểm chứng: một chủ trương chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được chuyển thành những việc làm cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế và tạo ra thay đổi trong hoạt động giáo dục.
Cũng theo Bí thư Chi bộ, nhà trường không đặt mục tiêu nhân rộng mô hình chỉ vì yếu tố mới lạ. Điều cần được kiểm chứng trước tiên là mô hình có thực sự giúp giáo viên nắm bắt học sinh tốt hơn, có bảo đảm an toàn thông tin và có tạo thêm áp lực cho giáo viên, học sinh hay không. Chỉ khi hiệu quả được chứng minh bằng dữ liệu và những trường hợp cụ thể, nhà trường mới xem xét mở rộng.
Từ một lớp học nhỏ, thử nghiệm một cách làm mới
Hiện mô hình mới được triển khai thử nghiệm tại lớp 3/7 với 30 học sinh. Quy mô nhỏ cũng là điều kiện để giáo viên quan sát kỹ cách trẻ tương tác với thiết bị, loại câu hỏi nào phù hợp và phản hồi nào thực sự có giá trị đối với công tác chủ nhiệm.
Từ những phản hồi của học sinh, lớp học có thể hình thành một vòng phản hồi mới: học sinh chia sẻ – AI hỗ trợ tổng hợp – giáo viên kiểm chứng – giáo viên hoặc nhà trường hành động – kết quả quay trở lại phục vụ học sinh. Nếu được vận hành và kiểm chứng tốt, cách làm này có thể tạo thêm một nguồn thông tin để giáo viên nhận diện những vấn đề trong lớp học, thay vì chỉ dựa vào quan sát trực tiếp.
Dữ liệu có thể giúp người giáo viên biết hoạt động nào đang phù hợp, điều gì khiến học sinh chưa thoải mái, nhóm vấn đề nào xuất hiện thường xuyên và đâu là nội dung cần phối hợp với phụ huynh.
Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết 71-NQ/TW về xây dựng chiến lược dữ liệu phục vụ chuyển đổi số và ứng dụng AI có kiểm soát trong quản lý, tổ chức hoạt động giáo dục. Điểm cốt lõi không phải có thêm một công cụ công nghệ, mà là sử dụng công cụ đó đúng mục đích, có kiểm soát và vẫn đặt trách nhiệm chuyên môn của người giáo viên ở vị trí trung tâm.
Ở Trường Tiểu học Lê Hồng Phong, mô hình vẫn mới ở những bước thử nghiệm đầu tiên. Những số liệu về lượt phản hồi, tỷ lệ nhóm vấn đề hay số trường hợp được hỗ trợ cần tiếp tục được theo dõi để đánh giá khách quan. Chính việc chưa vội coi đây là một mô hình đã hoàn thiện cũng cho thấy cách tiếp cận thận trọng của nhà trường: thử nghiệm, theo dõi, đánh giá rồi mới tính đến khả năng mở rộng.
Từ một góc nhỏ trong lớp học, Nghị quyết 71-NQ-TW đang được cụ thể hóa bằng một cách làm giản dị: tạo thêm cơ hội để học sinh nói lên điều mình nghĩ, để giáo viên có thêm căn cứ điều chỉnh cách dạy và chăm sóc học sinh. Công nghệ trong trường hợp này không thay thế người thầy, mà trở thành công cụ hỗ trợ người thầy lắng nghe học sinh đầy đủ hơn. Đó cũng là cách một chủ trương lớn được đưa vào công việc hằng ngày, bắt đầu từ những vấn đề rất cụ thể của một lớp học.
Và có lẽ, khi Nghị quyết đặt người học vào vị trí trung tâm, việc đầu tiên không phải là nói thay cho học sinh, mà là tạo điều kiện để tiếng nói của các em được nghe thấy.