Nguyễn Thị Thu Trang
Hoàng Thảo Yến Vy
Đỗ Diệu Linh
Nguyễn Duy Hiếu
Phan Thái Duy
Đại học FPT cơ sở Hà Nội
Abstract
In the context of a modern economy and the rapid development of financial technologies, personal financial management has become an essential skill for university students. This study aims to analyze the current situation of personal financial management among students at FPT University (Hanoi campus) and identify factors affecting their spending behavior, saving habits, and financial planning. The research uses secondary data collected from previous studies combined with primary data obtained through student interviews. The results show that many students have begun to develop awareness of managing their expenses; however, several limitations remain, such as the lack of clear financial planning, impulsive spending, and heavy dependence on financial support from their families. In addition, social environment, consumption trends, and digital payment platforms also significantly influence students’ financial behaviors. Based on these findings, the study proposes several solutions to improve students’ personal financial management capabilities, including strengthening financial education at universities, encouraging reasonable spending habits, applying technology in financial management, and developing long-term financial planning skills.
Keywords: personal financial management, students, financial behavior, financial education, FPT University.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh nền kinh tế hiện đại, quản lý tài chính cá nhân ngày càng trở thành một kỹ năng quan trọng đối với mỗi cá nhân, đặc biệt là sinh viên đại học. Giai đoạn sinh viên thường là thời điểm nhiều người bắt đầu tự quản lý các khoản chi tiêu của bản thân, từ chi phí học tập, sinh hoạt đến các nhu cầu giải trí và phát triển cá nhân. Việc hình thành thói quen quản lý tài chính hiệu quả ngay từ giai đoạn này có thể giúp sinh viên xây dựng nền tảng tài chính ổn định cho tương lai (Lusardi & Mitchell, 2014).
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tài chính và các nền tảng thanh toán điện tử trong những năm gần đây đã làm thay đổi đáng kể hành vi tài chính của người trẻ. Các ứng dụng thanh toán trực tuyến, ví điện tử và thương mại điện tử giúp việc giao dịch trở nên nhanh chóng và thuận tiện hơn. Tuy nhiên, sự tiện lợi này cũng có thể khiến người dùng chi tiêu nhiều hơn do giảm cảm nhận trực tiếp về việc sử dụng tiền mặt (Soman, 2003). Đối với sinh viên – nhóm đối tượng có thu nhập còn hạn chế – việc thiếu kiểm soát trong chi tiêu có thể dẫn đến những khó khăn trong quản lý tài chính cá nhân.
Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy sinh viên đại học vẫn còn hạn chế về kiến thức và kỹ năng quản lý tài chính cá nhân. Theo báo cáo của OECD về giáo dục tài chính năm 2021, mức độ hiểu biết tài chính của thanh niên ở nhiều quốc gia vẫn ở mức trung bình, trong khi nhóm sinh viên là đối tượng bắt đầu tự quản lý chi tiêu và đưa ra các quyết định tài chính độc lập. Việc thiếu kiến thức tài chính có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các hành vi như lập ngân sách, tiết kiệm và quản lý chi tiêu. Ngoài ra, nghiên cứu của Global Financial Literacy Excellence Center năm 2022 cũng chỉ ra rằng hành vi tài chính của sinh viên chịu tác động mạnh từ môi trường xã hội, đặc biệt là ảnh hưởng từ bạn bè, các xu hướng tiêu dùng trên mạng xã hội và các nền tảng thương mại điện tử.
Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu hành vi tài chính cá nhân của sinh viên có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ cách họ quản lý nguồn lực tài chính và các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi này. Trường Đại học FPT là một môi trường giáo dục năng động với sinh viên đến từ nhiều tỉnh thành khác nhau, trong đó phần lớn sinh viên phải tự quản lý chi tiêu khi sống xa gia đình. Điều này khiến việc nghiên cứu hành vi tài chính của sinh viên tại đây trở nên cần thiết nhằm đánh giá thực trạng quản lý tài chính cá nhân của sinh viên.
Xuất phát từ thực tiễn trên, nghiên cứu “Nghiên cứu hành vi tài chính cá nhân của sinh viên Trường Đại học FPT” được thực hiện nhằm:
Khảo sát thực trạng hành vi tài chính cá nhân của sinh viên.
- Phân tích thói quen chi tiêu, tiết kiệm và quản lý tài chính của sinh viên.
- Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tài chính cá nhân của sinh viên.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý tài chính cho sinh viên.
2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính nhằm phân tích hành vi tài chính cá nhân của sinh viên Trường Đại học FPT.
Trước hết, nhóm nghiên cứu tiến hành phân tích tài liệu thứ cấp nhằm tổng hợp các nghiên cứu trước đây liên quan đến quản lý tài chính cá nhân của sinh viên. Các nguồn dữ liệu được thu thập từ các bài báo khoa học, báo cáo nghiên cứu và các tài liệu học thuật liên quan đến giáo dục tài chính và hành vi tài chính cá nhân.
Ngoài ra, nhóm nghiên cứu cũng tiến hành phỏng vấn sâu một số đối tượng nhằm nhằm đánh giá mức độ hiểu biết tài chính và hành vi quản lý tài chính cá nhân của sinh viên Trường Đại học FPT cơ sở Hà Nội. Đối tượng được phỏng vấn được chia thành các nhóm:
(1) 02 Sinh viên ở trọ
(2) 02 Sinh viên ở Kí túc xá
(3) 02 Sinh viên ở nhà
(5) 01 Giảng viên bộ môn kinh tế trường Đại học FPT
(6) 01 Chuyên gia tham vấn tài chính
(7) 02 Phụ huynh của sinh viên trường Đại học FPT
3. Phân tích thực trạng năng lực quản lý tài chính cá nhân của sinh viên Đại học FPT
3.1. Thực trạng tài chính cá nhân của sinh viên
Nguồn thu nhập của sinh viên thường đến từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó phổ biến nhất là trợ cấp từ gia đình, thu nhập từ việc làm thêm, học bổng hoặc hỗ trợ tài chính từ nhà trường và thu nhập từ các hoạt động kinh doanh hoặc làm việc trực tuyến. Theo báo cáo Student Income and Expenditure Survey 2021–2022 của UK Department for Education, phần lớn sinh viên vẫn phụ thuộc đáng kể vào sự hỗ trợ tài chính từ gia đình để trang trải chi phí học tập và sinh hoạt. Bên cạnh đó, nhiều sinh viên tham gia các công việc bán thời gian nhằm tăng thu nhập và tích lũy kinh nghiệm. Ngoài ra, học bổng, hỗ trợ tài chính từ nhà trường và các hoạt động kinh doanh hoặc làm việc trực tuyến cũng góp phần tạo thêm nguồn thu nhập, giúp sinh viên chủ động hơn trong việc quản lý tài chính cá nhân.
Chi tiêu của sinh viên thường tập trung vào một số nhóm chính như chi phí học tập, chi phí sinh hoạt, chi phí ăn uống, chi phí giải trí và mua sắm trực tuyến. Theo báo cáo Student Income and Expenditure Survey 2021–2022 của UK Department for Education, phần lớn ngân sách của sinh viên được dành cho các chi phí thiết yếu như học phí, tiền thuê nhà, ăn uống và sinh hoạt hằng ngày. Bên cạnh đó, các khoản chi cho hoạt động giải trí và mua sắm trực tuyến cũng ngày càng phổ biến, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh. Sự phổ biến của các nền tảng thanh toán điện tử giúp việc chi tiêu trở nên nhanh chóng và thuận tiện hơn, tuy nhiên cũng làm gia tăng nguy cơ chi tiêu vượt quá khả năng tài chính (Tạp chí Công Thương, 2017).
Kết quả phỏng vấn sâu với một số sinh viên tại Đại học FPT, một số sinh viên cho biết họ tự nhận thấy bản thân có xu hướng chi tiêu phung phí, đặc biệt đối với các khoản chi cho giải trí, ăn uống hoặc mua sắm trực tuyến. Một số người tham gia phỏng vấn chia sẻ rằng họ thường chỉ nhận ra việc chi tiêu quá mức sau khi tổng kết lại các khoản chi trong tháng hoặc khi số tiền còn lại giảm đáng kể. Do đi học xa nhà, nhiều sinh viên cuối tháng rơi vào tình trạng không đủ chi phí cho ăn uống.
Bên cạnh đó, mức độ hiểu biết về tài chính cá nhân của sinh viên còn khá hạn chế. Nhiều sinh viên cho biết họ chưa từng được học hoặc tiếp cận một cách hệ thống các kiến thức liên quan đến quản lý tài chính cá nhân như lập ngân sách, tiết kiệm hoặc quản lý dòng tiền. Do đó, phần lớn sinh viên không xây dựng kế hoạch tài chính cụ thể mà chủ yếu quản lý chi tiêu theo cảm tính hoặc theo tình hình thực tế từng tháng.
Ngoài ra, kết quả phỏng vấn cũng cho thấy hành vi chi tiêu theo cảm xúc là khá phổ biến trong nhóm sinh viên. Một số sinh viên cho biết họ thường mua sắm khi cảm thấy căng thẳng, buồn chán hoặc khi thấy các chương trình khuyến mãi trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội. Việc ra quyết định chi tiêu trong những tình huống này thường mang tính bộc phát và ít được cân nhắc dựa trên kế hoạch tài chính đã định trước.
Nhìn chung, kết quả nghiên cứu cho thấy năng lực quản lý tài chính cá nhân của một bộ phận sinh viên vẫn còn hạn chế, thể hiện qua việc thiếu kiến thức tài chính nền tảng, chưa hình thành thói quen lập kế hoạch chi tiêu và dễ bị tác động bởi các yếu tố cảm xúc hoặc môi trường tiêu dùng xung quanh. Điều này cho thấy nhu cầu cần thiết của việc nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý tài chính cá nhân cho sinh viên trong môi trường đại học.
3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực quản lý tài chính cá nhân của sinh viên
3.2.1. Kiến thức tài chính cá nhân
Kết quả phỏng vấn với các sinh viên tại FPT University cho thấy mức độ hiểu biết về tài chính cá nhân của sinh viên còn khá khác nhau. Nguyễn Minh Anh và Trần Quang Huy (sinh viên ở trọ) cho biết họ phải tự tìm hiểu các kiến thức về quản lý chi tiêu và tiết kiệm thông qua internet hoặc kinh nghiệm cá nhân khi bắt đầu sống tự lập. Trong khi đó, Phạm Thu Trang và Lê Đức Thành (sinh viên sống cùng gia đình) chia sẻ rằng họ ít khi tìm hiểu sâu về quản lý tài chính vì phần lớn chi phí sinh hoạt vẫn được gia đình hỗ trợ. Điều này cho thấy việc thiếu kiến thức tài chính nền tảng có thể ảnh hưởng đến khả năng quản lý tài chính của sinh viên.
3.2.2. Thói quen chi tiêu
Theo chia sẻ của Hoàng Gia Bảo và Đỗ Khánh Linh (sinh viên sống tại ký túc xá), thói quen chi tiêu của sinh viên thường chịu ảnh hưởng bởi các chương trình khuyến mãi và xu hướng mua sắm trên mạng xã hội. Hoàng Gia Bảo cho biết nhiều khi mua hàng vì thấy giảm giá trên các nền tảng thương mại điện tử như Shopee hoặc Lazada dù ban đầu không có nhu cầu thực sự. Bên cạnh đó, Trần Quang Huy cũng chia sẻ rằng việc mua sắm trực tuyến khiến họ dễ chi tiêu ngoài kế hoạch hơn do quá trình đặt hàng diễn ra nhanh chóng và thuận tiện. Hai phụ huynh của sinh viên trường Đại học FPT cũng nhận thấy con cái thường hay đặt hàng trên các nền tảng thương mại điện tử vào mỗi đầu tháng, khi mới có lương từ công việc làm thêm. Nhưng tới cuối tháng thì lại thiếu tiền sinh hoạt. Họ cho rằng đây không phải là chi tiêu thông mình và cần điều chỉnh lại.
3.2.3. Ảnh hưởng của môi trường xã hội
Môi trường học tập và các mối quan hệ xã hội cũng có tác động đáng kể đến hành vi chi tiêu của sinh viên. Đỗ Khánh Linh cho biết các buổi gặp gỡ bạn bè, ăn uống hoặc tham gia các hoạt động giải trí thường khiến chi tiêu tăng lên so với dự kiến. Ngoài ra, Phạm Thu Trang chia sẻ rằng đôi khi sinh viên có xu hướng chi tiêu nhiều hơn để bắt kịp xu hướng hoặc thể hiện bản thân trong nhóm bạn. Điều này cho thấy áp lực xã hội có thể ảnh hưởng đến quyết định chi tiêu của sinh viên. Một phụ huynh cũng cho biết từ lúc con đi học đại học xa nhà, quen biết với các bạn có điều kiện, thì hình thành nhu cầu ăn tiêu nhiều hơn so với bình thường ở nhà.
3.2.4. Tác động của công nghệ tài chính
Sự phổ biến của các ứng dụng thanh toán điện tử như MoMo và ZaloPay giúp sinh viên thực hiện giao dịch thanh toán nhanh chóng và thuận tiện. Tuy nhiên, Nguyễn Minh Anh và Hoàng Gia Bảo cho biết việc thanh toán không dùng tiền mặt đôi khi khiến họ khó nhận ra số tiền đã chi tiêu trong ngày. Theo chia sẻ của Nguyễn Minh Anh, việc thanh toán bằng ví điện tử hoặc chuyển khoản khiến quá trình chi tiền trở nên “ít cảm nhận hơn so với dùng tiền mặt”, từ đó dễ dẫn đến việc chi tiêu nhiều hơn dự định.
3.2.5. Kỹ năng lập kế hoạch tài chính
Kết quả phỏng vấn cho thấy kỹ năng lập kế hoạch tài chính của sinh viên còn hạn chế. Trần Quang Huy cho biết anh thường chỉ ước lượng chi tiêu trong đầu thay vì lập ngân sách cụ thể. Trong khi đó, Nguyễn Minh Anh và Hoàng Gia Bảo cho biết họ bắt đầu ghi chép các khoản chi tiêu hàng tháng sau khi nhận thấy chi phí sinh hoạt tăng cao khi sống xa gia đình. Đáng chú ý, sinh viên sống ở trọ có xu hướng chú ý hơn đến việc lập kế hoạch chi tiêu so với sinh viên sống cùng gia đình hoặc ở ký túc xá, do phải tự quản lý phần lớn các khoản chi phí sinh hoạt.
4. Giải pháp nâng cao năng lực quản lý tài chính cá nhân của sinh viên Đại học FPT cơ sở Hà Nội
Dựa trên kết quả phỏng vấn và tham khảo một số nghiên cứu thứ cấp về tài chính cá nhân của sinh viên, nhóm nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực quản lý tài chính cá nhân cho sinh viên.
4.1. Tăng cường giáo dục tài chính cá nhân cho sinh viên
Kết quả phỏng vấn cho thấy phần lớn sinh viên chưa được trang bị kiến thức tài chính cá nhân một cách bài bản mà chủ yếu tự tìm hiểu qua internet hoặc kinh nghiệm cá nhân. Do đó, Thạc sĩ Nguyễn Phi Hùng - Giảng viên trường Đại học FPT gợi ý nhà trường có thể tổ chức các khóa học, hội thảo hoặc chương trình đào tạo ngắn hạn về quản lý tài chính cá nhân nhằm giúp sinh viên hiểu rõ hơn về lập ngân sách, tiết kiệm và quản lý chi tiêu.
4.2. Hình thành thói quen chi tiêu hợp lý
Từ kết quả phỏng vấn, nhiều sinh viên cho biết họ thường chi tiêu theo cảm xúc hoặc bị ảnh hưởng bởi các chương trình khuyến mãi trên các nền tảng thương mại điện tử. Vì vậy, sinh viên cần được khuyến khích xây dựng kế hoạch chi tiêu hàng tháng và xác định rõ các khoản chi thiết yếu như học tập, sinh hoạt và ăn uống. Anh Lê Viết Vũ Minh (Minh Vẹo) - chuyên gia tham vấn tài chính cũng cho biết việc ghi chép và theo dõi chi tiêu thường xuyên sẽ giúp sinh viên nhận biết được các khoản chi chưa hợp lý và điều chỉnh hành vi tiêu dùng phù hợp. Đây cũng là bước quan trọng giúp sinh viên hình thành thói quen quản lý tài chính cá nhân một cách hiệu quả.
4.3. Xây dựng môi trường giáo dục tài chính trong trường đại học
Nhà trường có thể xây dựng môi trường học tập và trao đổi kiến thức tài chính thông qua việc thành lập các câu lạc bộ hoặc tổ chức các hoạt động ngoại khóa liên quan đến quản lý tài chính cá nhân. Các buổi tọa đàm, chia sẻ kinh nghiệm từ chuyên gia hoặc cựu sinh viên có kinh nghiệm trong quản lý tài chính sẽ giúp sinh viên có thêm góc nhìn thực tế và học hỏi các phương pháp quản lý tài chính hiệu quả. Môi trường học tập tích cực sẽ góp phần nâng cao nhận thức và tạo động lực cho sinh viên chủ động tìm hiểu về tài chính cá nhân.
4.4. Ứng dụng công nghệ trong quản lý tài chính cá nhân
Trong bối cảnh công nghệ tài chính phát triển mạnh mẽ, sinh viên có thể tận dụng các ứng dụng quản lý chi tiêu hoặc công cụ tài chính số để theo dõi thu nhập và chi tiêu một cách thuận tiện. Các ứng dụng thanh toán và ví điện tử như MoMo hay ZaloPay không chỉ giúp thực hiện giao dịch nhanh chóng mà còn cung cấp chức năng thống kê chi tiêu, giúp người dùng kiểm soát tốt hơn các khoản chi hàng ngày. Việc sử dụng các công cụ này có thể hỗ trợ sinh viên nâng cao hiệu quả quản lý tài chính cá nhân.
4.5. Phát triển kỹ năng lập kế hoạch tài chính dài hạn
Bên cạnh việc quản lý chi tiêu hàng ngày, sinh viên cần được hướng dẫn xây dựng các mục tiêu tài chính dài hạn như tiết kiệm cho học tập, dự phòng tài chính hoặc đầu tư trong tương lai. Việc hình thành thói quen tiết kiệm và lập kế hoạch tài chính từ sớm sẽ giúp sinh viên có nền tảng tài chính vững chắc hơn sau khi tốt nghiệp. Theo nhiều nghiên cứu về giáo dục tài chính, việc thiết lập mục tiêu tài chính rõ ràng và có kế hoạch cụ thể sẽ giúp cá nhân quản lý tài chính hiệu quả và giảm thiểu các rủi ro tài chính trong cuộc sống.
5. Kết luận
Nghiên cứu về năng lực quản lý tài chính cá nhân của sinh viên tại FPT University cho thấy sinh viên hiện nay có nhiều nguồn thu nhập khác nhau như trợ cấp từ gia đình, thu nhập từ việc làm thêm, học bổng và các hoạt động kinh doanh trực tuyến. Tuy nhiên, chi tiêu của sinh viên cũng khá đa dạng và tập trung chủ yếu vào các khoản chi phí học tập, sinh hoạt, ăn uống, giải trí và mua sắm trực tuyến. Trong bối cảnh công nghệ tài chính và thương mại điện tử phát triển mạnh, việc chi tiêu trở nên thuận tiện hơn nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ chi tiêu thiếu kiểm soát. Kết quả phỏng vấn đa dạng đối tượng gồm sinh viên, phụ huynh, giảng viên và chuyên gia cho thấy năng lực quản lý tài chính cá nhân của sinh viên chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như kiến thức tài chính cá nhân, thói quen chi tiêu, môi trường xã hội, sự phát triển của công nghệ tài chính và kỹ năng lập kế hoạch tài chính. Trong đó, việc thiếu kiến thức tài chính và thói quen lập kế hoạch chi tiêu là những hạn chế phổ biến khiến một bộ phận sinh viên gặp khó khăn trong việc kiểm soát tài chính cá nhân.
Kết quả phỏng vấn sinh viên tại FPT University cho thấy có một số khác biệt nhất định trong hành vi quản lý tài chính giữa sinh viên nam và nữ. Cụ thể, sinh viên nữ có xu hướng chi tiêu nhiều hơn trên các sàn thương mại điện tử, đặc biệt đối với các sản phẩm thời trang, mỹ phẩm và đồ dùng cá nhân. Trong khi đó, sinh viên nam thường dành phần lớn chi tiêu cho các nhu cầu sinh hoạt và ăn uống hằng ngày, chẳng hạn như ăn ngoài, cà phê hoặc các hoạt động gặp gỡ bạn bè. Bên cạnh đó, sự khác biệt theo năm học cũng được ghi nhận. Sinh viên năm nhất thường chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc quản lý chi tiêu và dễ phát sinh các khoản chi vượt kế hoạch. Trong khi đó, sinh viên năm cuối có xu hướng kiểm soát tài chính tốt hơn nhờ đã quen với việc tự quản lý chi tiêu và tích lũy được kinh nghiệm trong quá trình học tập và sinh hoạt tại trường.
Từ những kết quả nghiên cứu trên, bài nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực quản lý tài chính cá nhân cho sinh viên như tăng cường giáo dục tài chính cá nhân trong nhà trường, hình thành thói quen chi tiêu hợp lý, xây dựng môi trường học tập về tài chính trong trường đại học, ứng dụng các công cụ công nghệ trong quản lý chi tiêu và phát triển kỹ năng lập kế hoạch tài chính dài hạn. Những giải pháp này không chỉ giúp sinh viên quản lý tài chính hiệu quả hơn trong thời gian học tập mà còn tạo nền tảng quan trọng cho việc xây dựng năng lực tài chính cá nhân trong tương lai.
Reference
Lusardi, A., & Mitchell, O. (2014). “The economic importance of financial literacy: Theory and evidence. Journal of Economic Literature”.
https://gflec.org/wp-content/uploads/2014/12/economic-importance-financial-literacy-theory-evidence.pdf
Soman, D. (2003). The effect of payment transparency on consumption: Quasi-experiments from the field. Marketing Letters.
https://link.springer.com/article/10.1023/A:1027444717586
OECD. (2021). Financial Education for Young People in South-East Europe: Status, Practices and Policy Implications.
https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2021/10/youth-financial-education-in-south-east-europe_f2ace562/487753a6-en.pdf
Yakoboski, P. J., Lusardi, A., & Hasler, A. (2022). The 2022 TIAA Institute-GFLEC Personal Finance Index. TIAA Institute & Global Financial Literacy Excellence Center.
https://gflec.org/initiatives/personal-finance-index/
Department for Education. (2023). Student income and expenditure survey 2021 to 2022.
https://assets.publishing.service.gov.uk/media/65674cf6750074000d1dee46/Student_Income_and_Expenditure_Survey_2021_to_2022_report.pdf
Tạp chí Công Thương. (2017). Tổng quan về thanh toán điện tử tại Việt Nam.
https://tapchicongthuong.vn/tong-quan-ve-thanh-toan-dien-tu-tai-viet-nam-51078.htm