Đinh Thanh Ngọc
Học viện hậu cần
Tóm tắt
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, trực tiếp góp phần giữ vững sự lãnh đạo của Đảng, củng cố niềm tin xã hội và bảo đảm ổn định chính trị, phát triển bền vững đất nước. Trong nhà trường Quân đội, đội ngũ giảng viên giữ vai trò trung tâm trong giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng, xây dựng bản lĩnh và niềm tin cách mạng cho học viên - lực lượng cán bộ tương lai của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trên cơ sở phân tích thực tiễn yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới, bài viết làm rõ vai trò của giảng viên trong nhà trường Quân đội và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy hiệu quả vai trò đó. Trong đó, trọng tâm là xây dựng đội ngũ giảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy, tăng cường hoạt động nghiên cứu, đấu tranh trên không gian mạng, đồng thời phát huy vai trò nêu gương trong xây dựng phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới.
Từ khóa: giảng viên; nhà trường Quân đội; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; học viên; tình hình mới.
Abstract
Protecting the ideological foundation of the Communist Party of Vietnam is a task of special importance that directly contributes to maintaining the Party’s leadership, strengthening public trust, and ensuring political stability and sustainable development. In military schools, lecturers play a central role in political education, ideological orientation, and the development of political courage and revolutionary ideals among cadets, who are the future officers of the Vietnam People’s Army. Based on an analysis of the practical requirements for protecting the Party’s ideological foundation in the current context, this article clarifies the role of lecturers in military schools and proposes several key solutions to enhance this role. The focus is on building lecturers with firm political will, renewing teaching content and methods, strengthening research and online ideological struggle, and promoting the example-setting role in cultivating the qualities of “Uncle Ho’s Soldiers” in the new period.
Keywords: lecturers; military schools; protecting the Party’s ideological foundation; cadets; current context.
1. Đặt vấn đề
Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định công tác tư tưởng là bộ phận đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng. Nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, là cơ sở lý luận và kim chỉ nam cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Thực tiễn lịch sử đã khẳng định, mọi thành tựu của đất nước trong đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đều gắn liền với sự kiên định, vận dụng sáng tạo và phát triển đúng đắn nền tảng tư tưởng đó.
Hiện nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ và không gian mạng, cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng ngày càng diễn ra phức tạp, quyết liệt. Các thế lực thù địch triệt để lợi dụng internet, mạng xã hội và những vấn đề nhạy cảm trong đời sống xã hội để xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng; thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.
Trong hệ thống các lực lượng tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đội ngũ giảng viên trong nhà trường Quân đội giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đây là lực lượng trực tiếp giáo dục, đào tạo đội ngũ cán bộ tương lai của Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng thời là chủ thể truyền bá hệ tư tưởng của Đảng, bồi dưỡng niềm tin, lý tưởng cách mạng và xây dựng bản lĩnh chính trị cho học viên. Vì vậy, phát huy vai trò của giảng viên trong nhà trường Quân đội là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa cả trước mắt và lâu dài.
2. Cơ sở thực tiễn và yêu cầu đặt ra
Thực tiễn cách mạng Việt Nam là minh chứng sinh động khẳng định tính đúng đắn, khoa học và cách mạng của nền tảng tư tưởng của Đảng. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, mở ra kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đỉnh cao là chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, nhân dân ta đã làm nên một biểu tượng lớn của sức mạnh chính trị, tinh thần và trí tuệ Việt Nam. Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, với đường lối chiến tranh nhân dân đúng đắn, sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, nhân dân Việt Nam đã giành thắng lợi hoàn toàn vào năm 1975, thống nhất đất nước.
Bước vào thời kỳ đổi mới, Đảng tiếp tục lãnh đạo công cuộc xây dựng và phát triển đất nước đạt nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Những thành tựu đó tiếp tục khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng và sức sống bền bỉ của nền tảng tư tưởng mà Đảng lựa chọn. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển, đất nước cũng đang đối mặt với nhiều thách thức mới, đặc biệt là những tác động tiêu cực từ chiến lược “diễn biến hòa bình”, các hoạt động chống phá trên không gian mạng, cùng biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận cán bộ, đảng viên.
Đối với nhà trường Quân đội, yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng càng trở nên cấp thiết hơn. Học viên hôm nay là cán bộ của Quân đội trong tương lai; do đó, việc giáo dục tư tưởng, bản lĩnh chính trị, niềm tin và năng lực đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch phải được thực hiện thường xuyên, có hệ thống, gắn chặt giữa lý luận và thực tiễn. Trong quá trình này, đội ngũ giảng viên giữ vai trò then chốt.
3. Vai trò của giảng viên trong nhà trường Quân đội
Trước hết, giảng viên là chủ thể trực tiếp truyền thụ tri thức, định hướng nhận thức chính trị cho học viên. Thông qua quá trình giảng dạy, giảng viên không chỉ cung cấp nội dung chuyên môn mà còn góp phần hình thành thế giới quan khoa học, phương pháp tư duy biện chứng và niềm tin chính trị cho học viên. Mỗi bài giảng, mỗi buổi thảo luận đều là một kênh quan trọng để củng cố nhận thức đúng đắn về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, nhiệm vụ quân sự, quốc phòng và xây dựng Quân đội.
Thứ hai, giảng viên có vai trò xây dựng “lá chắn tư tưởng” cho học viên. Trước sự tấn công đa chiều của thông tin xấu độc, học viên rất dễ bị tác động nếu thiếu bản lĩnh, thiếu kỹ năng nhận diện và phản biện. Giảng viên phải giúp học viên biết phân tích nguồn tin, đánh giá tính xác thực của thông tin và nhận diện các thủ đoạn xuyên tạc, phủ nhận thành quả cách mạng của đất nước. Đây là một nội dung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số và truyền thông xã hội phát triển nhanh chóng.
Thứ ba, giảng viên giữ vai trò nêu gương trong xây dựng phẩm chất, nhân cách và đạo đức cách mạng. Trong môi trường Quân đội, uy tín của người thầy không chỉ đến từ tri thức mà còn từ bản lĩnh chính trị, tác phong, lối sống, tinh thần kỷ luật và trách nhiệm. Tấm gương của giảng viên có sức lan tỏa trực tiếp tới học viên, góp phần hình thành phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới.
4. Giải pháp phát huy vai trò giảng viên
Một là, tiếp tục xây dựng đội ngũ giảng viên trong nhà trường Quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ ngày càng cao và năng lực đấu tranh tư tưởng, lý luận ngày càng sắc bén. Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, bởi giảng viên không chỉ là người truyền thụ tri thức mà còn là chủ thể trực tiếp định hướng nhận thức chính trị, hình thành niềm tin và lý tưởng cách mạng cho học viên. Trong bối cảnh các thế lực thù địch gia tăng hoạt động xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, yêu cầu đặt ra đối với mỗi giảng viên là phải thực sự kiên định, nhạy bén chính trị, có khả năng nhận diện đúng bản chất các quan điểm sai trái, thù địch, đồng thời đủ bản lĩnh để chủ động đấu tranh, phản bác một cách thuyết phục. Các nhà trường Quân đội cần coi trọng công tác quy hoạch, tuyển chọn, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ giảng viên theo hướng toàn diện, gắn xây dựng phẩm chất chính trị với rèn luyện năng lực sư phạm, năng lực nghiên cứu khoa học và năng lực xử lý các vấn đề thực tiễn đặt ra. Bên cạnh đó, cần duy trì nền nếp học tập nghị quyết, bồi dưỡng thường xuyên về lý luận chính trị, cập nhật kiến thức mới về quốc phòng, an ninh, đối ngoại, công nghệ số và truyền thông hiện đại. Mỗi giảng viên cũng cần tự giác rèn luyện trong thực tiễn, không ngừng tu dưỡng đạo đức, giữ gìn tác phong mẫu mực, nói đi đôi với làm, để xây dựng uy tín cá nhân và sức thuyết phục đối với học viên. Thực tiễn cho thấy, ở môi trường giáo dục quân sự, uy tín của giảng viên là một nguồn lực đặc biệt quan trọng; khi giảng viên có lập trường vững, nhận thức đúng, hành động chuẩn mực, thì lời giảng mới có trọng lượng, bài học mới đi vào đời sống tinh thần của học viên, góp phần bồi dưỡng “sức đề kháng” trước các luận điệu sai trái, thù địch.
Hai là, đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình và phương pháp giảng dạy theo hướng gắn chặt giữa trang bị tri thức chuyên môn với giáo dục chính trị, tư tưởng và rèn luyện bản lĩnh cho học viên. Trong điều kiện hiện nay, các thế lực thù địch không chỉ tấn công bằng những luận điệu trực diện mà còn bằng cách cài cắm thông tin sai lệch, bóp méo sự thật, “lách” vào những vấn đề thời sự, nhạy cảm để gây hoài nghi, dao động trong cán bộ, đảng viên và học viên. Do đó, bài giảng trong nhà trường Quân đội không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức đơn tuyến mà cần được thiết kế theo hướng mở, tăng cường đối thoại, thảo luận, phân tích tình huống, đặt vấn đề gắn với thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Giảng viên cần lựa chọn những nội dung phù hợp để lồng ghép giáo dục nền tảng tư tưởng của Đảng một cách tự nhiên, khoa học, không gò ép, nhưng vẫn bảo đảm tính định hướng chính trị rõ ràng. Đối với các môn học lý luận chính trị, cần làm sâu sắc hơn bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, làm nổi bật giá trị lý luận và thực tiễn của đường lối, chủ trương của Đảng trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam. Đối với các môn học chuyên ngành quân sự, kỹ thuật, hậu cần, quản lý, pháp luật…, giảng viên cần làm rõ mối quan hệ giữa tri thức chuyên môn với yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; qua đó giúp học viên hiểu rằng bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là nhiệm vụ của riêng một môn học hay một bộ phận nào, mà là yêu cầu xuyên suốt trong toàn bộ quá trình giáo dục, đào tạo. Song song với đó, cần đẩy mạnh ứng dụng phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm nhưng vẫn bảo đảm vai trò dẫn dắt của người thầy. Các hình thức như thảo luận nhóm, nghiên cứu tình huống, tranh biện học thuật, seminar chuyên đề, viết thu hoạch phản biện… cần được sử dụng thường xuyên để kích thích tư duy độc lập, khả năng lập luận và phản biện của học viên. Qua đó, học viên không chỉ “biết” mà còn “hiểu”, “tin” và “hành động” đúng, biết tự bảo vệ mình trước những tác động tiêu cực của thông tin xấu, độc trên mạng xã hội và các phương tiện truyền thông số. Đổi mới phương pháp giảng dạy cũng cần gắn với tăng cường tính liên hệ thực tiễn, lấy những vấn đề thời sự chính trị - xã hội, tình hình thế giới, khu vực và trong nước để minh họa, làm sáng rõ vấn đề lý luận, tạo nên sức hấp dẫn và tính thuyết phục của bài giảng.
Ba là, tăng cường hoạt động nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận và tham gia đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Trong điều kiện cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận đang diễn ra phức tạp và gay gắt, giảng viên không thể chỉ dừng lại ở vai trò người giảng dạy mà phải thực sự trở thành chủ thể nghiên cứu, phát hiện, phân tích và phản bác những quan điểm sai trái, thù địch bằng cơ sở khoa học vững chắc. Công tác nghiên cứu khoa học của giảng viên cần hướng nhiều hơn tới những vấn đề thực tiễn đang đặt ra trong nhà trường Quân đội và trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước; trong đó có các nội dung về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giáo dục lý tưởng cách mạng cho học viên, xây dựng bản lĩnh chính trị, phòng chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, quản trị thông tin và an ninh tư tưởng trên không gian mạng. Kết quả nghiên cứu không chỉ cần được thể hiện qua các đề tài khoa học, mà còn phải được chuyển hóa thành các bài báo, bài viết lý luận, tham luận hội thảo, tài liệu học tập và sản phẩm truyền thông có tính lan tỏa cao. Đặc biệt, trong bối cảnh không gian mạng trở thành “mặt trận” quan trọng của cuộc đấu tranh tư tưởng, giảng viên cần chủ động tham gia viết bài, chia sẻ thông tin chính thống, phản bác kịp thời các luận điệu xuyên tạc, bịa đặt, cổ vũ cái đúng, cái tốt, cái đẹp. Việc đấu tranh trên không gian mạng phải được tiến hành trên tinh thần khoa học, khách quan, đúng mực, có luận cứ, luận chứng rõ ràng, tránh sa vào tranh cãi cảm tính hoặc cực đoan. Các nhà trường Quân đội cần xây dựng lực lượng giảng viên nòng cốt có khả năng sử dụng thành thạo công nghệ số, biết khai thác các nền tảng truyền thông hiện đại để lan tỏa giá trị tích cực, góp phần hình thành “dòng chảy” thông tin đúng định hướng trong môi trường số. Cùng với đó, cần tổ chức tập huấn thường xuyên về kỹ năng nhận diện tin giả, tin xấu độc, kỹ năng phản biện và xử lý tình huống truyền thông cho giảng viên và học viên, coi đây là một nội dung quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới.
Bốn là, phát huy vai trò nêu gương của giảng viên trong xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, kỷ cương, mẫu mực, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho giáo dục tư tưởng và rèn luyện học viên. Trong nhà trường Quân đội, người thầy không chỉ tác động bằng tri thức mà còn bằng chính nhân cách, thái độ, tác phong và đời sống thường ngày. Vì vậy, giảng viên cần thực sự là tấm gương sáng về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật và phong cách sư phạm. Khi giảng viên nghiêm túc trong công tác, chuẩn mực trong ứng xử, tận tụy với nghề, công tâm trong đánh giá, gần gũi nhưng nghiêm khắc với học viên, thì sức cảm hóa của người thầy sẽ rất lớn. Đây chính là con đường giáo dục thuyết phục và bền vững nhất, phù hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò nêu gương: lời nói phải đi đôi với việc làm, giáo dục phải gắn với hành động thực tiễn. Do đó, các nhà trường cần coi trọng xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh; phát huy dân chủ, đoàn kết, kỷ cương; đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, văn nghệ, sinh hoạt chính trị - tư tưởng, diễn đàn thanh niên, tọa đàm học thuật, hội thi tìm hiểu truyền thống và các phong trào thi đua. Trong những hoạt động ấy, giảng viên phải là lực lượng đi đầu, vừa hướng dẫn, vừa tham gia, vừa làm gương cho học viên noi theo. Môi trường tốt sẽ góp phần tạo ra “hệ miễn dịch” tinh thần cho học viên, giúp họ sống có lý tưởng, có trách nhiệm, có bản lĩnh trước tác động đa chiều của xã hội hiện đại.
Năm là, tăng cường phối hợp đồng bộ giữa giảng viên với cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị, tổ chức quần chúng và các lực lượng quản lý học viên trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây là giải pháp mang tính hệ thống, bởi công tác tư tưởng không thể thực hiện hiệu quả nếu thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể trong nhà trường. Giảng viên là lực lượng trực tiếp đứng lớp, nhưng để tác động sâu sắc và bền vững đến học viên thì cần sự thống nhất giữa giáo dục trên lớp với quản lý, rèn luyện ngoài giờ, giữa lý luận với thực tiễn, giữa nói và làm, giữa giáo dục và tự giáo dục. Cấp ủy, chỉ huy và cơ quan chính trị cần tạo điều kiện để giảng viên tham gia đầy đủ vào quá trình nắm tình hình tư tưởng, định hướng dư luận, giải quyết kịp thời những vấn đề nảy sinh trong học viên. Đoàn thanh niên, hội đồng quân nhân và các tổ chức quần chúng cần phối hợp chặt chẽ với giảng viên trong tổ chức hoạt động chính trị - xã hội, diễn đàn, tọa đàm, thi tìm hiểu, sinh hoạt chuyên đề, qua đó biến quá trình giáo dục tư tưởng thành hoạt động thường xuyên, sinh động, hiệu quả. Mặt khác, cần phát huy vai trò của công tác quản lý học viên, nhất là trong nắm bắt biểu hiện tâm lý, thái độ, nhận thức và nhu cầu thông tin của học viên, để có biện pháp định hướng phù hợp. Sự phối hợp đồng bộ này sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp giảng viên phát huy tốt hơn vai trò của mình, đồng thời bảo đảm nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng được triển khai sâu rộng, hiệu quả, phù hợp với đặc thù của nhà trường Quân đội trong tình hình mới.
5. Kết luận
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ cơ bản, thường xuyên, lâu dài và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong tình hình mới, đội ngũ giảng viên trong nhà trường Quân đội giữ vai trò rất quan trọng, vừa là người truyền thụ tri thức, vừa là lực lượng trực tiếp giáo dục bản lĩnh chính trị, định hướng tư tưởng và xây dựng niềm tin cách mạng cho học viên. Việc phát huy vai trò của giảng viên cần được thực hiện đồng bộ trên các phương diện: xây dựng bản lĩnh chính trị, đổi mới phương pháp giảng dạy, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, tham gia đấu tranh trên không gian mạng và nêu gương trong đời sống, công tác. Đây là yêu cầu khách quan, đồng thời cũng là giải pháp quan trọng để góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong nhà trường Quân đội hiện nay.
Tài liệu tham khảo
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.