Tác giả Trương Thị Hải Yến
Trường Tiểu học Kỳ Tân – Hà Tĩnh
Tóm tắt: Bài viết phân tích thực trạng thông tin xấu độc trên không gian mạng đang tác động đến học sinh, đặc biệt là học sinh tiểu học trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Trên cơ sở thực tiễn tại Hà Tĩnh, bài viết làm rõ những kết quả đạt được trong xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh thông qua giáo dục kỹ năng số, giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và xây dựng văn hóa học đường tích cực. Đồng thời, chỉ ra một số khó khăn trong quản lý, định hướng học sinh sử dụng internet và mạng xã hội hiện nay. Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong bảo vệ học sinh trước những tác động tiêu cực từ không gian mạng.
Từ khóa: Môi trường giáo dục, thông tin xấu độc, không gian mạng, Hà Tĩnh.
Sự phát triển mạnh mẽ của internet và mạng xã hội trong những năm gần đây đã tạo ra nhiều thay đổi trong đời sống xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục. Không gian mạng mở ra cơ hội lớn để học sinh tiếp cận tri thức, giao lưu và học tập thuận lợi hơn. Tuy nhiên, đi cùng với những lợi ích đó là sự xuất hiện ngày càng nhiều của các thông tin xấu độc, nội dung phản cảm, lệch chuẩn đạo đức và các thông tin sai lệch trên mạng xã hội. Đây đang trở thành vấn đề đáng lo ngại đối với môi trường giáo dục hiện nay, nhất là đối với học sinh tiểu học - lứa tuổi đang trong quá trình hình thành nhân cách và nhận thức ban đầu.
Thực tế cho thấy, hiện nay nhiều học sinh được tiếp cận điện thoại thông minh và internet từ rất sớm. Không ít em dành nhiều thời gian sử dụng mạng xã hội, xem video trực tuyến hoặc tham gia các trò chơi trên môi trường mạng nhưng lại thiếu kỹ năng nhận diện và chọn lọc thông tin. Trong khi đó, các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok… ngày càng xuất hiện nhiều nội dung phản cảm, bạo lực, giật gân hoặc các trào lưu thiếu lành mạnh. Nếu không có sự định hướng đúng đắn từ gia đình và nhà trường, học sinh rất dễ bị tác động tiêu cực về tâm lý, hành vi và nhận thức.
Bên cạnh những nội dung độc hại thông thường, các thế lực thù địch, phần tử cơ hội cũng triệt để lợi dụng không gian mạng để lan truyền thông tin sai lệch, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu phát triển của đất nước và vai trò lãnh đạo của Đảng. Chúng sử dụng nhiều hình thức tinh vi để tiếp cận người dùng mạng xã hội, trong đó có thanh thiếu niên và học sinh. Dù học sinh tiểu học chưa phải là đối tượng tác động trực tiếp về mặt chính trị, nhưng việc thường xuyên tiếp xúc với môi trường thông tin thiếu lành mạnh sẽ ảnh hưởng lâu dài đến quá trình hình thành nhân cách, lối sống và nhận thức của các em.
Trong bối cảnh đó, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh cho học sinh không còn đơn thuần là nhiệm vụ chuyên môn của ngành giáo dục mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết của toàn xã hội. Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Điều này đặt ra trách nhiệm rất lớn đối với các cơ sở giáo dục, đặc biệt là bậc tiểu học - nơi giữ vai trò nền tảng trong việc hình thành nhân cách, đạo đức và định hướng giá trị sống cho học sinh.
Là địa phương có truyền thống hiếu học, tỉnh Hà Tĩnh nhiều năm qua luôn quan tâm xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện và phát triển toàn diện cho học sinh. Tỉnh Hà Tĩnh đã định hướng xây dựng nền giáo dục phát triển đồng bộ về tri thức, thể chất, đạo đức và kỹ năng; chú trọng xây dựng môi trường học tập lành mạnh, hiện đại và phù hợp với xu thế giáo dục mới. Đây được xem là nền tảng quan trọng để các trường học trên địa bàn tăng cường giáo dục kỹ năng sống, giáo dục đạo đức và định hướng học sinh sử dụng internet an toàn.
Một trong những giải pháp nổi bật của tỉnh Hà Tĩnh là triển khai xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện trong trường học. Kế hoạch số 201/KH-UBND ngày 21/6/2018 của UBND tỉnh Hà Tĩnh đã xác định rõ mục tiêu tạo môi trường giáo dục an toàn cả về vật chất lẫn tinh thần; xây dựng lối sống lành mạnh, ứng xử văn hóa trong nhà trường; đồng thời tăng cường phòng, chống bạo lực học đường. Trên cơ sở đó, nhiều trường học đã chủ động triển khai các hoạt động giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm lý học sinh trong thời đại số.
Tại nhiều cơ sở giáo dục trên địa bàn, việc giáo dục kỹ năng sử dụng internet an toàn đã từng bước được quan tâm. Một số trường học phối hợp với lực lượng công an, đoàn thanh niên và phụ huynh tổ chức các buổi tuyên truyền về an toàn mạng, hướng dẫn học sinh nhận diện thông tin giả, phòng tránh các hành vi lừa đảo hoặc xâm hại trên không gian mạng. Song song với đó, các hoạt động ngoại khóa, đọc sách, trải nghiệm sáng tạo, giáo dục truyền thống địa phương cũng được tăng cường nhằm giúp học sinh có môi trường phát triển lành mạnh, hạn chế sự lệ thuộc vào điện thoại và mạng xã hội.
Ngoài việc chú trọng giáo dục kỹ năng số, nhiều trường học ở Hà Tĩnh còn quan tâm xây dựng văn hóa học đường tích cực. Phong trào “Trường học thân thiện, học sinh tích cực” tiếp tục được duy trì và phát huy hiệu quả tại nhiều địa phương trong tỉnh. Các nhà trường chú trọng giáo dục đạo đức, kỹ năng ứng xử, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm cộng đồng cho học sinh thông qua các hoạt động tập thể, hoạt động Đội và các phong trào thi đua trong trường học. Qua đó, học sinh không chỉ được trang bị kiến thức mà còn từng bước hình thành lối sống tích cực, biết chia sẻ và có trách nhiệm hơn với bản thân và cộng đồng.
Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tế cũng đặt ra không ít khó khăn. Trước hết, tốc độ phát triển của internet và mạng xã hội quá nhanh khiến việc quản lý thông tin đối với học sinh ngày càng khó khăn hơn. Không ít phụ huynh còn chủ quan trong quản lý con em sử dụng điện thoại thông minh; nhiều học sinh được tiếp cận mạng xã hội từ sớm nhưng thiếu sự hướng dẫn cần thiết. Trong khi đó, một số giáo viên còn lúng túng trong việc lồng ghép giáo dục kỹ năng số và kỹ năng an toàn mạng vào bài giảng.
Ngoài ra, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong quản lý học sinh trên không gian mạng ở một số nơi chưa thật sự đồng bộ. Nhiều hoạt động tuyên truyền vẫn còn mang tính hình thức, chưa tạo được sự hấp dẫn đối với học sinh. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc trong bối cảnh thông tin xấu độc trên không gian mạng ngày càng đa dạng và khó kiểm soát.
Để nâng cao hiệu quả xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh cho học sinh trước thông tin xấu độc trên không gian mạng, trước hết cần tiếp tục nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên, phụ huynh và học sinh về các nguy cơ từ môi trường mạng. Việc giáo dục kỹ năng số, kỹ năng nhận diện và xử lý thông tin cần được thực hiện thường xuyên, phù hợp với từng độ tuổi học sinh. Nhà trường cần tăng cường các hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống, xây dựng văn hóa đọc và môi trường học tập tích cực nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện cả về tri thức, đạo đức và kỹ năng.
Bên cạnh đó, gia đình cần dành nhiều thời gian quan tâm, đồng hành cùng con trong quá trình sử dụng internet và mạng xã hội. Việc quản lý thời gian sử dụng điện thoại, định hướng nội dung tiếp cận và tạo môi trường sinh hoạt lành mạnh trong gia đình có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển của trẻ. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần tiếp tục tăng cường kiểm soát, xử lý các hành vi phát tán thông tin xấu độc trên không gian mạng; xây dựng môi trường internet an toàn cho trẻ em và học sinh.
Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh cho học sinh trước thông tin xấu độc trên không gian mạng không chỉ là yêu cầu của ngành giáo dục mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Thực tiễn từ Hà Tĩnh cho thấy, khi nhà trường, gia đình và các lực lượng xã hội cùng phối hợp chặt chẽ, việc giáo dục học sinh sử dụng internet an toàn và có trách nhiệm sẽ đạt được nhiều kết quả tích cực. Đây không chỉ là giải pháp giúp học sinh tránh xa các nội dung độc hại mà còn góp phần hình thành nhân cách, lối sống và bản lĩnh cho thế hệ trẻ trong thời đại số hiện nay.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
2. UBND tỉnh Hà Tĩnh (2018), Kế hoạch số 201/KH-UBND ngày 21/6/2018 về thực hiện môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường.
3. https://nhandan.vn/ha-tinh-day-manh-phong-trao-xay-dung-truong-hoc-than-thien-hoc-sinh-tich-cuc-post538085.html.